Gościeradów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 92 990 zł | 133 | -5.9% | 17 834 zł | 73% | -52 208 zł | 0.239 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 97 046 zł | 121 | -7.8% | 13 480 zł | 75% | -47 854 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 90 015 zł | 124 | -8.2% | 27 176 zł | 73% | -51 313 zł | 0.335 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 100 860 zł | 109 | -9.6% | 9375 zł | 78% | -43 748 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 82 349 zł | 121 | -5.9% | 49 322 zł | 72% | -51 382 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 78 303 zł | 133 | -4.0% | 53 575 zł | 69% | -55 723 zł | 0.386 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 94 052 zł | 112 | -10.1% | 22 932 zł | 75% | -46 979 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 86 153 zł | 109 | -7.8% | 45 315 zł | 74% | -47 288 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 87 104 zł | 116 | -9.6% | 34 633 zł | 72% | -52 112 zł | 0.417 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 75 762 zł | 124 | -6.4% | 63 089 zł | 69% | -54 702 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 79 789 zł | 112 | -8.2% | 58 857 zł | 72% | -50 382 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 71 473 zł | 121 | -4.5% | 76 749 zł | 69% | -53 984 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 91 150 zł | 104 | -11.4% | 30 380 zł | 75% | -47 769 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 97 848 zł | 100 | -11.9% | 18 934 zł | 78% | -42 894 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 75 270 zł | 109 | -6.4% | 72 750 zł | 70% | -49 900 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 73 113 zł | 116 | -7.8% | 69 934 zł | 69% | -55 419 zł | 0.515 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 67 436 zł | 133 | -2.5% | 80 993 zł | 66% | -58 316 zł | 0.519 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 83 575 zł | 100 | -10.1% | 54 870 zł | 74% | -46 308 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 77 148 zł | 104 | -9.6% | 65 693 zł | 71% | -51 089 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 69 236 zł | 112 | -6.8% | 85 517 zł | 69% | -52 892 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 65 217 zł | 124 | -4.9% | 89 741 zł | 66% | -57 203 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 73 014 zł | 100 | -8.7% | 81 539 zł | 70% | -48 828 zł | 0.585 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 62 762 zł | 116 | -6.4% | 96 129 zł | 65% | -57 860 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 66 789 zł | 104 | -8.2% | 91 896 zł | 68% | -53 539 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 315 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.82 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 81% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.