Godziszów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 213 494 zł | 133 | -6.6% | 20 079 zł | 63% | -90 632 zł | 0.193 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 217 836 zł | 121 | -8.5% | 15 383 zł | 66% | -85 936 zł | 0.254 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 206 999 zł | 124 | -8.9% | 48 639 zł | 63% | -88 946 zł | 0.307 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 188 280 zł | 133 | -4.7% | 114 050 zł | 62% | -92 086 zł | 0.350 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 192 609 zł | 121 | -6.6% | 109 483 zł | 63% | -87 405 zł | 0.353 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 221 929 zł | 109 | -10.3% | 10 943 zł | 67% | -81 495 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 211 320 zł | 112 | -10.7% | 44 082 zł | 65% | -84 274 zł | 0.383 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 201 884 zł | 116 | -10.3% | 68 075 zł | 63% | -89 451 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 196 690 zł | 109 | -8.5% | 105 170 zł | 64% | -82 980 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 182 490 zł | 124 | -7.1% | 142 219 zł | 62% | -90 336 zł | 0.428 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 186 798 zł | 112 | -8.9% | 137 676 zł | 63% | -85 678 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 206 213 zł | 104 | -12.1% | 63 509 zł | 64% | -84 767 zł | 0.476 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 173 879 zł | 121 | -5.2% | 181 163 zł | 62% | -88 496 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 215 392 zł | 100 | -12.5% | 39 779 zł | 67% | -79 856 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 169 558 zł | 133 | -3.3% | 185 681 zł | 61% | -93 166 zł | 0.498 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 177 796 zł | 116 | -8.5% | 160 183 zł | 62% | -90 792 zł | 0.500 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 177 951 zł | 109 | -7.1% | 177 256 zł | 62% | -84 081 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 190 858 zł | 100 | -10.7% | 133 587 zł | 64% | -81 276 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 182 114 zł | 104 | -10.3% | 155 630 zł | 62% | -86 123 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 164 294 zł | 124 | -5.7% | 211 985 zł | 61% | -91 367 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 168 593 zł | 112 | -7.5% | 207 840 zł | 62% | -86 721 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 172 645 zł | 100 | -9.4% | 203 952 zł | 62% | -82 329 zł | 0.604 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 159 916 zł | 116 | -7.1% | 228 845 zł | 60% | -91 787 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 164 224 zł | 104 | -8.9% | 224 704 zł | 61% | -87 130 zł | 0.638 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 339 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.51 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.