Dzwola
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 103 553 zł | 133 | -6.4% | 19 158 zł | 80% | -45 546 zł | 0.233 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 108 008 zł | 121 | -8.3% | 14 346 zł | 82% | -40 734 zł | 0.272 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 99 895 zł | 124 | -8.7% | 28 934 zł | 79% | -45 271 zł | 0.333 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 112 212 zł | 109 | -10.1% | 9792 zł | 83% | -36 181 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 90 988 zł | 121 | -6.4% | 50 703 zł | 79% | -46 434 zł | 0.369 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 86 545 zł | 133 | -4.5% | 55 399 zł | 77% | -51 231 zł | 0.381 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 104 328 zł | 112 | -10.6% | 24 249 zł | 82% | -40 484 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 95 180 zł | 109 | -8.3% | 46 263 zł | 80% | -41 895 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 96 396 zł | 116 | -10.1% | 36 513 zł | 79% | -46 653 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 83 395 zł | 124 | -6.9% | 64 749 zł | 76% | -50 761 zł | 0.446 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 87 815 zł | 112 | -8.7% | 60 078 zł | 79% | -45 989 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 78 401 zł | 121 | -5.0% | 78 042 zł | 75% | -50 637 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 100 838 zł | 104 | -11.9% | 31 818 zł | 80% | -41 854 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 108 511 zł | 100 | -12.4% | 19 820 zł | 83% | -35 955 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 82 583 zł | 109 | -6.9% | 73 612 zł | 78% | -46 110 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 80 202 zł | 116 | -8.3% | 71 705 zł | 75% | -52 018 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 73 968 zł | 133 | -3.1% | 82 727 zł | 73% | -55 423 zł | 0.515 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 91 985 zł | 100 | -10.6% | 55 662 zł | 79% | -41 475 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 84 632 zł | 104 | -10.1% | 67 023 zł | 78% | -47 235 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 75 604 zł | 112 | -7.3% | 86 639 zł | 75% | -50 050 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 71 194 zł | 124 | -5.5% | 91 300 zł | 73% | -54 810 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 79 765 zł | 100 | -9.2% | 82 234 zł | 77% | -45 547 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 68 228 zł | 116 | -6.9% | 97 792 zł | 72% | -55 975 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 72 648 zł | 104 | -8.7% | 93 121 zł | 75% | -51 204 zł | 0.627 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 349 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 61% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.