HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Dzwola

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy5816 mieszkańcówdochody własne 8564 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.02% do -0.17%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.55% do 27.39%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka103 553 zł133-6.4%19 158 zł80%-45 546 zł0.233
●RozwójProgramPodwyżka108 008 zł121-8.3%14 346 zł82%-40 734 zł0.272
Szeroki programBez zmianPodwyżka99 895 zł124-8.7%28 934 zł79%-45 271 zł0.333
●Bez zmianProgramPodwyżka112 212 zł109-10.1%9792 zł83%-36 181 zł0.362
RozwójProgramBez zmian90 988 zł121-6.4%50 703 zł79%-46 434 zł0.369
●Szeroki programProgramBez zmian86 545 zł133-4.5%55 399 zł77%-51 231 zł0.381
RozwójBez zmianPodwyżka104 328 zł112-10.6%24 249 zł82%-40 484 zł0.394
Bez zmianProgramBez zmian95 180 zł109-8.3%46 263 zł80%-41 895 zł0.407
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka96 396 zł116-10.1%36 513 zł79%-46 653 zł0.416
Szeroki programBez zmianBez zmian83 395 zł124-6.9%64 749 zł76%-50 761 zł0.446
RozwójBez zmianBez zmian87 815 zł112-8.7%60 078 zł79%-45 989 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka116 659 zł96-12.1%4919 zł85%-31 308 zł0.483
RozwójProgramObniżka78 401 zł121-5.0%78 042 zł75%-50 637 zł0.484
RozwójWstrzymaniePodwyżka100 838 zł104-11.9%31 818 zł80%-41 854 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka108 511 zł100-12.4%19 820 zł83%-35 955 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian99 611 zł96-10.3%41 533 zł82%-37 042 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka82 583 zł109-6.9%73 612 zł78%-46 110 zł0.493
Szeroki programWstrzymanieBez zmian80 202 zł116-8.3%71 705 zł75%-52 018 zł0.514
●Szeroki programProgramObniżka73 968 zł133-3.1%82 727 zł73%-55 423 zł0.515
Bez zmianBez zmianBez zmian91 985 zł100-10.6%55 662 zł79%-41 475 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka87 003 zł96-8.9%68 896 zł79%-41 271 zł0.543
RozwójWstrzymanieBez zmian84 632 zł104-10.1%67 023 zł78%-47 235 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka75 604 zł112-7.3%86 639 zł75%-50 050 zł0.556
Szeroki programBez zmianObniżka71 194 zł124-5.5%91 300 zł73%-54 810 zł0.559
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka105 031 zł92-13.7%27 378 zł82%-37 313 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka79 765 zł100-9.2%82 234 zł77%-45 547 zł0.587
Głębokie cięcieProgramBez zmian103 937 zł83-12.4%37 190 zł84%-32 311 zł0.598
OgraniczenieBez zmianPodwyżka112 932 zł87-14.3%15 100 zł85%-31 110 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian96 391 zł87-12.5%50 961 zł82%-36 650 zł0.610
Bez zmianWstrzymanieBez zmian88 811 zł92-11.9%62 597 zł79%-42 709 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka68 228 zł116-6.9%97 792 zł72%-55 975 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka121 001 zł83-14.1%252 zł88%-26 559 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka91 318 zł83-11.0%64 765 zł81%-36 553 zł0.626
RozwójWstrzymanieObniżka72 648 zł104-8.7%93 121 zł75%-51 204 zł0.627
OgraniczenieBez zmianObniżka84 159 zł87-11.2%77 711 zł79%-40 736 zł0.652
Bez zmianWstrzymanieObniżka76 818 zł92-10.6%88 706 zł77%-46 689 zł0.669
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka109 464 zł79-15.6%22 645 zł84%-32 454 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian93 229 zł79-13.9%57 883 zł81%-37 870 zł0.703
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian100 693 zł74-14.6%46 831 zł83%-31 947 zł0.720
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka117 249 zł74-16.3%10 687 zł88%-26 389 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka81 224 zł79-12.5%84 083 zł79%-41 864 zł0.741
Głębokie cięcieBez zmianObniżka88 449 zł74-13.2%73 627 zł81%-36 046 zł0.742
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian97 542 zł66-15.8%53 656 zł83%-33 153 zł0.812
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka113 793 zł66-17.5%18 134 zł86%-27 718 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka85 525 zł66-14.6%79 988 zł81%-37 161 zł0.833

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 349 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 61% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.