Batorz
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 25 804 zł | 133 | -8.2% | 16 889 zł | 59% | -52 745 zł | 0.307 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 29 599 zł | 121 | -10.0% | 12 819 zł | 62% | -48 675 zł | 0.310 |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 33 157 zł | 109 | -11.8% | 8990 zł | 64% | -44 846 zł | 0.375 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 24 972 zł | 124 | -10.4% | 19 791 zł | 59% | -51 597 zł | 0.378 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 21 402 zł | 121 | -8.2% | 29 687 zł | 57% | -51 181 zł | 0.398 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 28 751 zł | 112 | -12.2% | 15 764 zł | 62% | -47 545 zł | 0.414 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 24 952 zł | 109 | -10.0% | 25 967 zł | 59% | -47 364 zł | 0.414 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 17 616 zł | 133 | -6.3% | 33 647 zł | 55% | -55 240 zł | 0.435 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 23 439 zł | 116 | -11.8% | 23 370 zł | 58% | -52 121 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 20 806 zł | 112 | -10.4% | 33 415 zł | 57% | -49 959 zł | 0.471 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 17 037 zł | 124 | -8.6% | 37 357 zł | 55% | -54 000 zł | 0.474 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 18 890 zł | 109 | -8.6% | 39 508 zł | 57% | -49 222 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 15 347 zł | 121 | -6.8% | 43 221 zł | 55% | -53 031 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 32 295 zł | 100 | -14.0% | 11 976 zł | 64% | -43 733 zł | 0.492 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 27 225 zł | 104 | -13.6% | 19 334 zł | 61% | -48 060 zł | 0.499 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 24 341 zł | 100 | -12.2% | 29 712 zł | 60% | -46 159 zł | 0.513 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 15 658 zł | 116 | -10.0% | 40 657 zł | 55% | -54 462 zł | 0.533 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 14 938 zł | 112 | -9.1% | 46 552 zł | 55% | -51 741 zł | 0.543 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 11 568 zł | 133 | -4.9% | 47 173 zł | 51% | -57 082 zł | 0.546 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 19 434 zł | 104 | -11.8% | 36 707 zł | 57% | -50 412 zł | 0.547 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 18 466 zł | 100 | -10.9% | 42 857 zł | 57% | -47 949 zł | 0.560 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 11 175 zł | 124 | -7.2% | 50 487 zł | 51% | -55 774 zł | 0.567 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 13 680 zł | 104 | -10.4% | 49 607 zł | 55% | -52 148 zł | 0.608 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 9910 zł | 116 | -8.6% | 53 549 zł | 50% | -56 189 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 292 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.33 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.