Cyców
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 176 991 zł | 133 | +1.1% | 19 850 zł | 70% | -76 498 zł | 0.203 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 181 380 zł | 121 | -0.9% | 15 113 zł | 72% | -71 761 zł | 0.259 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 171 426 zł | 124 | -1.4% | 40 691 zł | 70% | -75 202 zł | 0.313 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 185 520 zł | 109 | -2.9% | 10 633 zł | 72% | -67 280 zł | 0.357 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 158 752 zł | 121 | +1.1% | 85 838 zł | 68% | -74 527 zł | 0.357 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 154 374 zł | 133 | +3.1% | 90 461 zł | 68% | -79 250 zł | 0.359 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 175 792 zł | 112 | -3.4% | 36 080 zł | 72% | -70 490 zł | 0.386 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 166 846 zł | 116 | -2.9% | 55 328 zł | 69% | -75 938 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 162 880 zł | 109 | -0.9% | 81 470 zł | 70% | -70 060 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 149 455 zł | 124 | +0.6% | 111 012 zł | 68% | -77 850 zł | 0.433 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 153 810 zł | 112 | -1.4% | 106 414 zł | 68% | -73 152 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 171 222 zł | 104 | -4.8% | 50 707 zł | 71% | -71 215 zł | 0.478 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 141 976 zł | 121 | +2.6% | 139 613 zł | 67% | -76 570 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 179 910 zł | 100 | -5.3% | 31 724 zł | 72% | -66 034 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 146 095 zł | 109 | +0.6% | 135 255 zł | 68% | -72 114 zł | 0.499 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 137 607 zł | 133 | +4.7% | 144 226 zł | 65% | -81 283 zł | 0.503 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 145 263 zł | 116 | -0.9% | 124 507 zł | 67% | -78 515 zł | 0.504 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 157 916 zł | 100 | -3.4% | 102 071 zł | 70% | -68 710 zł | 0.524 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 149 627 zł | 104 | -2.9% | 119 899 zł | 68% | -73 806 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 133 169 zł | 124 | +2.1% | 163 337 zł | 64% | -79 807 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 137 515 zł | 112 | +0.1% | 158 749 zł | 67% | -75 119 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 141 612 zł | 100 | -1.9% | 154 658 zł | 68% | -70 688 zł | 0.599 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 129 265 zł | 116 | +0.6% | 175 978 zł | 64% | -80 419 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 133 620 zł | 104 | -1.4% | 171 380 zł | 66% | -75 721 zł | 0.635 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 343 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.33 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.