Przestrzeń decyzji · gmina

Głusk

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy15 344 mieszkańcówdochody własne 6394 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.85% do 11.42%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-14.99% do 31.9%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	81 282 zł	133	+73.1%	17 087 zł	68%	-57 586 zł	0.248
●	Rozwój	Program	Podwyżka	84 964 zł	121	+69.9%	13 007 zł	70%	-53 527 zł	0.279
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	79 120 zł	124	+69.1%	25 434 zł	68%	-56 190 zł	0.339
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	88 411 zł	109	+66.7%	9188 zł	72%	-49 710 zł	0.364
	Rozwój	Program	Bez zmian	72 634 zł	121	+73.1%	46 803 zł	67%	-55 530 zł	0.377
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	82 785 zł	112	+65.9%	21 500 zł	71%	-52 150 zł	0.396
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	68 959 zł	133	+76.4%	50 744 zł	65%	-59 579 zł	0.396
	Bez zmian	Program	Bez zmian	76 075 zł	109	+69.9%	43 100 zł	69%	-51 723 zł	0.410
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	76 905 zł	116	+66.7%	32 511 zł	68%	-56 533 zł	0.419
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	67 156 zł	124	+72.3%	59 898 zł	65%	-58 109 zł	0.452
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	70 814 zł	112	+69.1%	55 974 zł	67%	-54 079 zł	0.465
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	80 574 zł	104	+63.6%	28 568 zł	70%	-52 485 zł	0.485
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	86 215 zł	100	+62.8%	17 803 zł	73%	-48 352 zł	0.486
	Rozwój	Program	Obniżka	63 510 zł	121	+75.6%	73 125 zł	65%	-57 011 zł	0.490
	Bez zmian	Program	Obniżka	66 945 zł	109	+72.3%	69 496 zł	67%	-53 211 zł	0.494
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	65 156 zł	116	+69.9%	66 391 zł	65%	-58 402 zł	0.515
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	74 238 zł	100	+65.9%	52 287 zł	69%	-50 291 zł	0.518
●	Szeroki program	Program	Obniżka	59 839 zł	133	+78.9%	77 060 zł	63%	-61 053 zł	0.527
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	68 819 zł	104	+66.7%	62 458 zł	67%	-54 364 zł	0.544
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	61 956 zł	112	+71.5%	81 564 zł	65%	-55 506 zł	0.555
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	58 303 zł	124	+74.8%	85 481 zł	63%	-59 528 zł	0.564
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	65 376 zł	100	+68.3%	77 942 zł	67%	-51 725 zł	0.582
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	56 462 zł	116	+72.3%	91 538 zł	62%	-59 784 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	60 120 zł	104	+69.1%	87 614 zł	64%	-55 754 zł	0.622

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 282 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.39 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 91% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.