Przestrzeń decyzji · gmina

Garbów

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy8950 mieszkańcówdochody własne 7926 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.54% do 0.47%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-12.35% do 35.65%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	132 976 zł	133	+4.1%	18 825 zł	70%	-64 797 zł	0.218
●	Rozwój	Program	Podwyżka	137 202 zł	121	+2.1%	14 300 zł	72%	-60 271 zł	0.265
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	128 778 zł	124	+1.5%	33 807 zł	70%	-63 617 zł	0.323
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	141 182 zł	109	+0.0%	10 028 zł	73%	-55 999 zł	0.359
	Rozwój	Program	Bez zmian	118 683 zł	121	+4.1%	67 205 zł	69%	-63 278 zł	0.364
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	114 468 zł	133	+6.2%	71 652 zł	68%	-67 791 zł	0.371
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	132 983 zł	112	-0.5%	29 371 zł	72%	-59 116 zł	0.390
	Bez zmian	Program	Bez zmian	122 652 zł	109	+2.1%	63 010 zł	71%	-59 018 zł	0.406
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	125 081 zł	116	+0.0%	44 756 zł	70%	-64 310 zł	0.407
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	110 805 zł	124	+3.6%	86 532 zł	68%	-66 503 zł	0.440
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	115 000 zł	112	+1.5%	82 108 zł	68%	-62 014 zł	0.463
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	129 295 zł	104	-1.9%	40 311 zł	72%	-59 799 zł	0.481
	Rozwój	Program	Obniżka	104 966 zł	121	+5.7%	107 497 zł	67%	-65 499 zł	0.484
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	136 942 zł	100	-2.4%	25 187 zł	73%	-54 866 zł	0.485
	Bez zmian	Program	Obniżka	108 927 zł	109	+3.6%	103 310 zł	68%	-61 248 zł	0.496
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	107 432 zł	116	+2.1%	96 606 zł	67%	-67 124 zł	0.508
●	Szeroki program	Program	Obniżka	100 759 zł	133	+7.8%	111 935 zł	65%	-70 002 zł	0.510
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	118 948 zł	100	-0.5%	77 935 zł	71%	-57 777 zł	0.522
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	111 634 zł	104	+0.0%	92 173 zł	68%	-62 625 zł	0.546
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	97 495 zł	124	+5.1%	125 715 zł	65%	-68 634 zł	0.558
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	101 682 zł	112	+3.1%	121 300 zł	67%	-64 154 zł	0.559
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	105 622 zł	100	+1.0%	117 141 zł	68%	-59 927 zł	0.593
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	94 361 zł	116	+3.6%	135 137 zł	64%	-69 201 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	98 555 zł	104	+1.5%	130 713 zł	66%	-64 712 zł	0.631

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 329 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.39 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 89% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.