Borzechów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 111 364 zł | 133 | +2.5% | 17 198 zł | 69% | -56 295 zł | 0.227 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 115 228 zł | 121 | +0.5% | 13 083 zł | 72% | -52 179 zł | 0.269 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 108 098 zł | 124 | -0.0% | 29 523 zł | 69% | -55 011 zł | 0.328 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 118 854 zł | 109 | -1.5% | 9210 zł | 72% | -48 307 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 99 769 zł | 121 | +2.5% | 58 049 zł | 68% | -54 501 zł | 0.368 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 95 914 zł | 133 | +4.6% | 62 094 zł | 67% | -58 606 zł | 0.379 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 111 945 zł | 112 | -2.0% | 25 488 zł | 72% | -50 915 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 103 386 zł | 109 | +0.5% | 54 247 zł | 70% | -50 639 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 105 115 zł | 116 | -1.5% | 38 784 zł | 68% | -55 454 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 93 094 zł | 124 | +2.0% | 74 635 zł | 66% | -57 237 zł | 0.443 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 96 932 zł | 112 | -0.0% | 70 610 zł | 68% | -53 151 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 108 969 zł | 104 | -3.5% | 34 741 zł | 70% | -51 349 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 115 554 zł | 100 | -4.0% | 21 694 zł | 72% | -47 061 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 88 316 zł | 121 | +4.0% | 92 529 zł | 66% | -56 215 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 91 926 zł | 109 | +2.0% | 88 734 zł | 68% | -52 361 zł | 0.495 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 90 379 zł | 116 | +0.5% | 83 152 zł | 66% | -57 622 zł | 0.511 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 84 467 zł | 133 | +6.1% | 96 566 zł | 63% | -60 312 zł | 0.516 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 100 532 zł | 100 | -2.0% | 66 827 zł | 70% | -49 308 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 94 224 zł | 104 | -1.5% | 79 120 zł | 68% | -53 528 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 85 811 zł | 112 | +1.5% | 104 152 zł | 66% | -54 803 zł | 0.558 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 81 980 zł | 124 | +3.5% | 108 170 zł | 63% | -58 881 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 89 405 zł | 100 | -0.5% | 100 418 zł | 68% | -50 968 zł | 0.589 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 79 465 zł | 116 | +2.0% | 116 131 zł | 63% | -59 224 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 83 303 zł | 104 | -0.0% | 112 105 zł | 65% | -55 138 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 298 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.16 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 93% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.