Chełm
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 118 084 zł | 133 | -9.6% | 21 367 zł | 74% | -71 128 zł | 0.227 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 122 909 zł | 121 | -11.4% | 16 108 zł | 76% | -65 869 zł | 0.270 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 113 670 zł | 124 | -11.8% | 34 115 zł | 73% | -70 551 zł | 0.329 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 127 474 zł | 109 | -13.1% | 11 116 zł | 78% | -60 877 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 103 412 zł | 121 | -9.6% | 62 367 zł | 72% | -70 953 zł | 0.366 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 98 603 zł | 133 | -7.7% | 67 468 zł | 70% | -76 194 zł | 0.376 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 118 469 zł | 112 | -13.6% | 29 026 zł | 76% | -65 320 zł | 0.393 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 107 963 zł | 109 | -11.4% | 57 532 zł | 74% | -65 980 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 109 546 zł | 116 | -13.1% | 43 910 zł | 73% | -71 983 zł | 0.414 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 94 768 zł | 124 | -10.0% | 79 972 zł | 69% | -75 436 zł | 0.443 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 99 552 zł | 112 | -11.8% | 74 900 zł | 71% | -70 224 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 88 990 zł | 121 | -8.2% | 97 382 zł | 68% | -74 704 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 114 356 zł | 104 | -14.9% | 38 808 zł | 74% | -66 738 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 123 009 zł | 100 | -15.3% | 24 202 zł | 77% | -60 357 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 93 529 zł | 109 | -10.0% | 92 558 zł | 71% | -69 744 zł | 0.493 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 84 191 zł | 133 | -6.3% | 102 470 zł | 66% | -79 931 zł | 0.511 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 90 995 zł | 116 | -11.4% | 88 977 zł | 68% | -76 749 zł | 0.513 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 104 078 zł | 100 | -13.6% | 70 092 zł | 73% | -65 279 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 95 790 zł | 104 | -13.1% | 83 892 zł | 71% | -71 523 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 85 559 zł | 112 | -10.5% | 108 927 zł | 68% | -73 842 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 80 787 zł | 124 | -8.6% | 113 986 zł | 66% | -79 040 zł | 0.557 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 90 074 zł | 100 | -12.3% | 104 132 zł | 70% | -68 910 zł | 0.589 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 77 274 zł | 116 | -10.0% | 122 403 zł | 65% | -80 265 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 82 058 zł | 104 | -11.8% | 117 331 zł | 67% | -75 053 zł | 0.629 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 381 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.73 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 79% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.