HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chełm

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy56 434 mieszkańcówdochody własne 9865 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.65% do -0.22%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-7.25% do 29.26%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka118 084 zł133-9.6%21 367 zł74%-71 128 zł0.227
●RozwójProgramPodwyżka122 909 zł121-11.4%16 108 zł76%-65 869 zł0.270
Szeroki programBez zmianPodwyżka113 670 zł124-11.8%34 115 zł73%-70 551 zł0.329
●Bez zmianProgramPodwyżka127 474 zł109-13.1%11 116 zł78%-60 877 zł0.361
RozwójProgramBez zmian103 412 zł121-9.6%62 367 zł72%-70 953 zł0.366
●Szeroki programProgramBez zmian98 603 zł133-7.7%67 468 zł70%-76 194 zł0.376
RozwójBez zmianPodwyżka118 469 zł112-13.6%29 026 zł76%-65 320 zł0.393
Bez zmianProgramBez zmian107 963 zł109-11.4%57 532 zł74%-65 980 zł0.406
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka109 546 zł116-13.1%43 910 zł73%-71 983 zł0.414
Szeroki programBez zmianBez zmian94 768 zł124-10.0%79 972 zł69%-75 436 zł0.443
RozwójBez zmianBez zmian99 552 zł112-11.8%74 900 zł71%-70 224 zł0.464
RozwójProgramObniżka88 990 zł121-8.2%97 382 zł68%-74 704 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka132 357 zł96-15.1%5713 zł79%-55 474 zł0.483
RozwójWstrzymaniePodwyżka114 356 zł104-14.9%38 808 zł74%-66 738 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka123 009 zł100-15.3%24 202 zł77%-60 357 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian112 827 zł96-13.3%52 325 zł76%-60 600 zł0.490
Bez zmianProgramObniżka93 529 zł109-10.0%92 558 zł71%-69 744 zł0.493
●Szeroki programProgramObniżka84 191 zł133-6.3%102 470 zł66%-79 931 zł0.511
Szeroki programWstrzymanieBez zmian90 995 zł116-11.4%88 977 zł68%-76 749 zł0.513
Bez zmianBez zmianBez zmian104 078 zł100-13.6%70 092 zł73%-65 279 zł0.522
OgraniczenieProgramObniżka98 379 zł96-12.0%87 416 zł73%-64 382 zł0.544
RozwójWstrzymanieBez zmian95 790 zł104-13.1%83 892 zł71%-71 523 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka85 559 zł112-10.5%108 927 zł68%-73 842 zł0.556
Szeroki programBez zmianObniżka80 787 zł124-8.6%113 986 zł66%-79 040 zł0.557
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka118 908 zł92-16.6%33 972 zł77%-61 761 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka90 074 zł100-12.3%104 132 zł70%-68 910 zł0.589
Głębokie cięcieProgramBez zmian117 568 zł83-15.3%47 606 zł78%-55 365 zł0.599
OgraniczenieBez zmianPodwyżka127 863 zł87-17.2%19 007 zł79%-54 986 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian108 912 zł87-15.5%64 938 zł76%-59 932 zł0.611
Bez zmianWstrzymanieBez zmian100 327 zł92-14.9%79 073 zł73%-66 564 zł0.613
Szeroki programWstrzymanieObniżka77 274 zł116-10.0%122 403 zł65%-80 265 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka137 116 zł83-17.0%546 zł80%-50 217 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka103 107 zł83-14.0%82 923 zł75%-59 163 zł0.628
RozwójWstrzymanieObniżka82 058 zł104-11.8%117 331 zł67%-75 053 zł0.629
OgraniczenieBez zmianObniżka94 895 zł87-14.2%99 252 zł73%-63 580 zł0.654
Bez zmianWstrzymanieObniżka86 583 zł92-13.6%112 523 zł69%-70 108 zł0.672
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka123 776 zł79-18.5%28 760 zł79%-56 373 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian105 175 zł79-16.8%73 882 zł75%-61 199 zł0.705
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian113 625 zł74-17.5%60 457 zł78%-54 728 zł0.721
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka132 594 zł74-19.1%14 180 zł80%-49 761 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka91 418 zł79-15.5%107 539 zł71%-64 761 zł0.744
Głębokie cięcieBez zmianObniżka99 595 zł74-16.2%94 784 zł75%-58 393 zł0.745
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian109 902 zł66-18.7%69 320 zł77%-55 979 zł0.814
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka128 521 zł66-20.4%23 832 zł79%-51 130 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka96 131 zł66-17.5%103 058 zł74%-59 557 zł0.836

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 381 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.73 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 79% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.