Bełżec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 156 467 zł | 133 | -6.1% | 19 024 zł | 65% | -77 942 zł | 0.208 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 160 630 zł | 121 | -8.0% | 14 536 zł | 67% | -73 454 zł | 0.261 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 151 671 zł | 124 | -8.4% | 38 704 zł | 65% | -76 426 zł | 0.317 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 164 549 zł | 109 | -9.8% | 10 300 zł | 68% | -69 217 zł | 0.358 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 140 519 zł | 121 | -6.1% | 82 066 zł | 64% | -75 264 zł | 0.360 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 136 367 zł | 133 | -4.2% | 86 436 zł | 62% | -79 738 zł | 0.363 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 155 815 zł | 112 | -10.2% | 34 344 zł | 67% | -71 960 zł | 0.387 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 147 639 zł | 116 | -9.8% | 52 700 zł | 65% | -76 929 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 144 428 zł | 109 | -8.0% | 77 945 zł | 66% | -71 041 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 132 143 zł | 124 | -6.5% | 106 170 zł | 62% | -78 148 zł | 0.435 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 136 276 zł | 112 | -8.4% | 101 821 zł | 64% | -73 696 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 151 791 zł | 104 | -11.6% | 48 330 zł | 67% | -72 453 zł | 0.479 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 125 604 zł | 121 | -4.7% | 133 674 zł | 62% | -76 603 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 159 715 zł | 100 | -12.0% | 30 231 zł | 68% | -67 745 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 129 504 zł | 109 | -6.5% | 129 650 zł | 63% | -72 390 zł | 0.498 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 128 455 zł | 116 | -8.0% | 119 078 zł | 62% | -78 599 zł | 0.505 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 121 460 zł | 133 | -2.7% | 138 035 zł | 62% | -81 067 zł | 0.506 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 140 166 zł | 100 | -10.2% | 97 721 zł | 66% | -69 494 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 132 596 zł | 104 | -9.8% | 114 721 zł | 63% | -74 136 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 117 662 zł | 124 | -5.1% | 156 396 zł | 61% | -79 424 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 121 787 zł | 112 | -7.0% | 152 057 zł | 62% | -74 981 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 125 668 zł | 100 | -8.9% | 148 318 zł | 63% | -70 789 zł | 0.597 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 114 230 zł | 116 | -6.5% | 168 491 zł | 61% | -79 835 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 118 363 zł | 104 | -8.4% | 164 142 zł | 62% | -75 383 zł | 0.634 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 324 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.48 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.