Gorzków
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 180 246 zł | 133 | -10.6% | 18 816 zł | 79% | -56 875 zł | 0.201 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 184 535 zł | 121 | -12.3% | 14 204 zł | 79% | -52 263 zł | 0.258 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 174 613 zł | 124 | -12.8% | 37 453 zł | 78% | -56 098 zł | 0.312 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 161 925 zł | 121 | -10.6% | 77 109 zł | 77% | -56 300 zł | 0.356 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 157 648 zł | 133 | -8.7% | 81 622 zł | 75% | -60 898 zł | 0.357 |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 188 577 zł | 109 | -14.1% | 9845 zł | 80% | -47 904 zł | 0.357 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 178 881 zł | 112 | -14.5% | 32 949 zł | 79% | -51 509 zł | 0.385 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 170 024 zł | 116 | -14.1% | 50 422 zł | 78% | -57 096 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 165 955 zł | 109 | -12.3% | 72 848 zł | 79% | -51 956 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 152 661 zł | 124 | -11.0% | 99 605 zł | 75% | -59 978 zł | 0.432 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 156 918 zł | 112 | -12.8% | 95 115 zł | 77% | -55 403 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 174 302 zł | 104 | -15.8% | 45 908 zł | 79% | -52 496 zł | 0.478 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 145 164 zł | 121 | -9.2% | 124 634 zł | 74% | -59 279 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 182 903 zł | 100 | -16.3% | 28 697 zł | 80% | -47 172 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 149 185 zł | 109 | -11.0% | 120 383 zł | 76% | -54 945 zł | 0.499 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 140 896 zł | 133 | -7.3% | 129 138 zł | 72% | -63 866 zł | 0.502 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 148 461 zł | 116 | -12.3% | 111 559 zł | 74% | -60 882 zł | 0.503 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 160 928 zł | 100 | -14.5% | 90 876 zł | 79% | -51 081 zł | 0.524 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 152 727 zł | 104 | -14.1% | 107 058 zł | 76% | -56 296 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 136 391 zł | 124 | -9.6% | 145 842 zł | 72% | -62 841 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 140 638 zł | 112 | -11.5% | 141 361 zł | 74% | -58 276 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 144 640 zł | 100 | -13.2% | 137 210 zł | 76% | -53 965 zł | 0.600 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 132 480 zł | 116 | -11.0% | 157 036 zł | 72% | -63 675 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 136 736 zł | 104 | -12.8% | 152 545 zł | 73% | -59 100 zł | 0.636 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 335 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.63 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.