Fajsławice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 97 512 zł | 133 | -1.3% | 18 018 zł | 78% | -45 999 zł | 0.236 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 101 679 zł | 121 | -3.3% | 13 562 zł | 79% | -41 589 zł | 0.274 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 94 319 zł | 124 | -3.8% | 27 470 zł | 78% | -45 267 zł | 0.334 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 105 601 zł | 109 | -5.2% | 9358 zł | 80% | -37 429 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 86 203 zł | 121 | -1.3% | 49 144 zł | 76% | -45 831 zł | 0.371 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 82 046 zł | 133 | +0.6% | 53 526 zł | 73% | -50 274 zł | 0.384 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 98 466 zł | 112 | -5.7% | 23 098 zł | 79% | -40 879 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 90 114 zł | 109 | -3.3% | 45 012 zł | 78% | -41 655 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 91 234 zł | 116 | -5.2% | 34 831 zł | 77% | -46 199 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 79 311 zł | 124 | -1.8% | 62 794 zł | 73% | -49 462 zł | 0.447 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 83 447 zł | 112 | -3.8% | 58 435 zł | 76% | -45 041 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 74 754 zł | 121 | +0.1% | 76 114 zł | 72% | -49 074 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 95 389 zł | 104 | -7.1% | 30 450 zł | 79% | -41 770 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 102 369 zł | 100 | -7.6% | 18 975 zł | 80% | -36 741 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 78 658 zł | 109 | -1.8% | 71 991 zł | 75% | -44 891 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 76 502 zł | 116 | -3.3% | 69 548 zł | 72% | -50 335 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 70 605 zł | 133 | +2.2% | 80 487 zł | 70% | -53 508 zł | 0.517 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 87 339 zł | 100 | -5.7% | 54 324 zł | 78% | -40 871 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 80 647 zł | 104 | -5.2% | 65 180 zł | 75% | -45 905 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 72 338 zł | 112 | -2.3% | 84 646 zł | 72% | -48 174 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 68 210 zł | 124 | -0.4% | 88 996 zł | 70% | -52 584 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 76 223 zł | 100 | -4.3% | 80 544 zł | 75% | -44 013 zł | 0.586 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 65 606 zł | 116 | -1.8% | 95 298 zł | 69% | -53 386 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 69 743 zł | 104 | -3.8% | 90 938 zł | 71% | -48 966 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 324 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.67 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.