Dołhobyczów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 106 971 zł | 133 | -18.1% | 19 196 zł | 63% | -82 135 zł | 0.231 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 111 097 zł | 121 | -19.7% | 14 660 zł | 64% | -77 599 zł | 0.271 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 103 512 zł | 124 | -20.2% | 32 628 zł | 62% | -80 696 zł | 0.331 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 114 979 zł | 109 | -21.4% | 10 374 zł | 66% | -73 313 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 95 085 zł | 121 | -18.1% | 63 992 zł | 62% | -79 297 zł | 0.368 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 90 972 zł | 133 | -16.4% | 68 296 zł | 61% | -83 817 zł | 0.380 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 107 620 zł | 112 | -21.8% | 28 292 zł | 64% | -76 180 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 98 956 zł | 109 | -19.7% | 59 934 zł | 63% | -75 027 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 100 262 zł | 116 | -21.4% | 43 150 zł | 62% | -81 317 zł | 0.414 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 87 979 zł | 124 | -18.5% | 82 454 zł | 61% | -82 302 zł | 0.445 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 92 075 zł | 112 | -20.2% | 78 147 zł | 61% | -77 802 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 83 222 zł | 121 | -16.8% | 102 242 zł | 60% | -80 553 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 104 378 zł | 104 | -23.0% | 38 803 zł | 64% | -76 788 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 111 485 zł | 100 | -23.4% | 24 202 zł | 65% | -71 913 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 87 085 zł | 109 | -18.5% | 98 194 zł | 61% | -76 295 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 85 011 zł | 116 | -19.7% | 92 148 zł | 60% | -82 866 zł | 0.513 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 79 118 zł | 133 | -15.1% | 106 537 zł | 58% | -85 062 zł | 0.514 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 95 928 zł | 100 | -21.8% | 74 109 zł | 63% | -73 551 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 89 115 zł | 104 | -21.4% | 87 816 zł | 61% | -78 354 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 80 558 zł | 112 | -18.9% | 115 357 zł | 60% | -79 002 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 76 472 zł | 124 | -17.3% | 119 632 zł | 58% | -83 491 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 84 403 zł | 100 | -20.6% | 111 473 zł | 61% | -74 763 zł | 0.588 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 73 713 zł | 116 | -18.5% | 128 617 zł | 57% | -84 014 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 77 809 zł | 104 | -20.2% | 124 333 zł | 59% | -79 513 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 321 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.10 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 99% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.