Dorohusk
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 113 986 zł | 133 | -10.0% | 20 014 zł | 74% | -67 044 zł | 0.228 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 118 461 zł | 121 | -11.8% | 15 118 zł | 76% | -62 148 zł | 0.270 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 110 011 zł | 124 | -12.2% | 31 997 zł | 74% | -66 289 zł | 0.329 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 122 684 zł | 109 | -13.5% | 10 481 zł | 78% | -57 511 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 100 550 zł | 121 | -10.0% | 59 063 zł | 72% | -66 336 zł | 0.367 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 96 090 zł | 133 | -8.1% | 63 765 zł | 69% | -71 215 zł | 0.377 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 114 463 zł | 112 | -14.0% | 27 163 zł | 75% | -61 418 zł | 0.393 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 104 761 zł | 109 | -11.8% | 54 617 zł | 74% | -61 716 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 106 308 zł | 116 | -13.5% | 41 097 zł | 73% | -67 454 zł | 0.413 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 92 644 zł | 124 | -10.4% | 75 763 zł | 69% | -70 308 zł | 0.443 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 97 082 zł | 112 | -12.2% | 71 086 zł | 72% | -65 454 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 87 297 zł | 121 | -8.6% | 92 619 zł | 68% | -69 426 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 110 770 zł | 104 | -15.3% | 36 393 zł | 74% | -62 570 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 118 665 zł | 100 | -15.7% | 22 699 zł | 78% | -56 805 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 91 497 zł | 109 | -10.4% | 88 183 zł | 71% | -64 818 zł | 0.493 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 82 846 zł | 133 | -6.7% | 97 310 zł | 67% | -74 292 zł | 0.512 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 89 260 zł | 116 | -11.8% | 84 284 zł | 68% | -71 372 zł | 0.512 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 101 271 zł | 100 | -14.0% | 66 663 zł | 74% | -60 858 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 93 709 zł | 104 | -13.5% | 79 595 zł | 71% | -66 506 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 84 221 zł | 112 | -10.9% | 103 704 zł | 68% | -68 432 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 79 792 zł | 124 | -9.1% | 108 371 zł | 66% | -73 274 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 88 400 zł | 100 | -12.7% | 99 292 zł | 71% | -63 848 zł | 0.589 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 76 647 zł | 116 | -10.4% | 116 332 zł | 66% | -74 264 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 81 086 zł | 104 | -12.2% | 111 655 zł | 67% | -69 409 zł | 0.629 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 351 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.95 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 79% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.