Chełm
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 29 161 zł | 133 | +12.1% | 15 862 zł | 69% | -35 500 zł | 0.306 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 32 820 zł | 121 | +9.9% | 11 968 zł | 73% | -31 606 zł | 0.309 |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 36 246 zł | 109 | +7.7% | 8313 zł | 76% | -27 951 zł | 0.375 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 28 408 zł | 124 | +9.3% | 18 091 zł | 69% | -34 608 zł | 0.376 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 24 826 zł | 121 | +12.1% | 26 339 zł | 67% | -34 925 zł | 0.398 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 32 052 zł | 112 | +7.2% | 14 237 zł | 74% | -30 731 zł | 0.412 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 28 245 zł | 109 | +9.9% | 22 762 zł | 71% | -31 279 zł | 0.415 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 21 174 zł | 133 | +14.3% | 30 154 zł | 63% | -38 810 zł | 0.436 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 27 004 zł | 116 | +7.7% | 21 009 zł | 68% | -35 169 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 24 302 zł | 112 | +9.3% | 29 158 zł | 67% | -33 937 zł | 0.471 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 20 666 zł | 124 | +11.5% | 32 956 zł | 63% | -37 805 zł | 0.474 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 22 335 zł | 109 | +11.5% | 34 182 zł | 65% | -33 733 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 35 463 zł | 100 | +5.1% | 10 620 zł | 76% | -27 093 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 18 922 zł | 121 | +13.7% | 37 753 zł | 62% | -37 373 zł | 0.494 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 30 653 zł | 104 | +5.6% | 17 148 zł | 72% | -31 286 zł | 0.498 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 27 705 zł | 100 | +7.2% | 25 597 zł | 71% | -30 308 zł | 0.513 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 19 410 zł | 116 | +9.9% | 35 633 zł | 62% | -38 293 zł | 0.532 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 18 579 zł | 112 | +10.9% | 40 236 zł | 62% | -36 302 zł | 0.544 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 23 052 zł | 104 | +7.7% | 31 829 zł | 66% | -34 419 zł | 0.546 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 15 276 zł | 133 | +16.0% | 41 562 zł | 58% | -41 251 zł | 0.548 |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 21 977 zł | 100 | +8.8% | 36 681 zł | 66% | -32 679 zł | 0.561 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 14 948 zł | 124 | +13.2% | 44 027 zł | 58% | -40 163 zł | 0.568 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 17 439 zł | 104 | +9.3% | 42 706 zł | 61% | -36 731 zł | 0.608 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 13 803 zł | 116 | +11.5% | 46 503 zł | 57% | -40 598 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 281 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.29 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.