HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chełm

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy15 270 mieszkańcówdochody własne 5817 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.44% do 1.86%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-5.88% do 19.02%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka29 161 zł133+12.1%15 862 zł69%-35 500 zł0.306
●RozwójProgramPodwyżka32 820 zł121+9.9%11 968 zł73%-31 606 zł0.309
●Bez zmianProgramPodwyżka36 246 zł109+7.7%8313 zł76%-27 951 zł0.375
Szeroki programBez zmianPodwyżka28 408 zł124+9.3%18 091 zł69%-34 608 zł0.376
RozwójProgramBez zmian24 826 zł121+12.1%26 339 zł67%-34 925 zł0.398
RozwójBez zmianPodwyżka32 052 zł112+7.2%14 237 zł74%-30 731 zł0.412
Bez zmianProgramBez zmian28 245 zł109+9.9%22 762 zł71%-31 279 zł0.415
●Szeroki programProgramBez zmian21 174 zł133+14.3%30 154 zł63%-38 810 zł0.436
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka27 004 zł116+7.7%21 009 zł68%-35 169 zł0.449
RozwójBez zmianBez zmian24 302 zł112+9.3%29 158 zł67%-33 937 zł0.471
Szeroki programBez zmianBez zmian20 666 zł124+11.5%32 956 zł63%-37 805 zł0.474
Bez zmianProgramObniżka22 335 zł109+11.5%34 182 zł65%-33 733 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian31 742 zł96+7.5%19 073 zł76%-27 504 zł0.485
●OgraniczenieProgramPodwyżka39 753 zł96+5.4%4527 zł79%-24 165 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka35 463 zł100+5.1%10 620 zł76%-27 093 zł0.491
RozwójProgramObniżka18 922 zł121+13.7%37 753 zł62%-37 373 zł0.494
RozwójWstrzymaniePodwyżka30 653 zł104+5.6%17 148 zł72%-31 286 zł0.498
Bez zmianBez zmianBez zmian27 705 zł100+7.2%25 597 zł71%-30 308 zł0.513
OgraniczenieProgramObniżka25 826 zł96+9.1%30 501 zł71%-29 967 zł0.522
Szeroki programWstrzymanieBez zmian19 410 zł116+9.9%35 633 zł62%-38 293 zł0.532
RozwójBez zmianObniżka18 579 zł112+10.9%40 236 zł62%-36 302 zł0.544
RozwójWstrzymanieBez zmian23 052 zł104+7.7%31 829 zł66%-34 419 zł0.546
●Szeroki programProgramObniżka15 276 zł133+16.0%41 562 zł58%-41 251 zł0.548
Bez zmianBez zmianObniżka21 977 zł100+8.8%36 681 zł66%-32 679 zł0.561
Szeroki programBez zmianObniżka14 948 zł124+13.2%44 027 zł58%-40 163 zł0.568
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka34 070 zł92+3.5%13 549 zł76%-27 640 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian35 173 zł83+5.1%15 582 zł78%-23 808 zł0.590
OgraniczenieBez zmianBez zmian31 186 zł87+4.8%21 928 zł76%-26 553 zł0.596
Bez zmianWstrzymanieBez zmian26 461 zł92+5.6%28 262 zł71%-30 783 zł0.598
Głębokie cięcieProgramObniżka29 251 zł83+6.6%27 109 zł75%-26 279 zł0.601
OgraniczenieBez zmianPodwyżka38 952 zł87+2.8%6932 zł80%-23 326 zł0.604
RozwójWstrzymanieObniżka17 439 zł104+9.3%42 706 zł61%-36 731 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka13 803 zł116+11.5%46 503 zł57%-40 598 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka43 193 zł83+3.0%856 zł82%-20 458 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka25 450 zł87+6.4%33 038 zł71%-28 933 zł0.619
Bez zmianWstrzymanieObniżka20 842 zł92+7.2%39 145 zł65%-33 101 zł0.638
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian29 948 zł79+3.3%24 585 zł75%-27 020 zł0.685
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka37 566 zł79+1.3%9861 zł79%-23 865 zł0.691
OgraniczenieWstrzymanieObniżka24 323 zł79+4.8%35 475 zł70%-29 346 zł0.705
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian34 600 zł74+2.5%18 571 zł78%-22 875 zł0.705
Głębokie cięcieBez zmianObniżka28 858 zł74+4.0%29 761 zł75%-25 263 zł0.709
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka42 376 zł74+0.4%3443 zł82%-19 638 zł0.732
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian33 369 zł66+0.9%21 169 zł78%-23 334 zł0.794
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka27 737 zł66+2.5%32 158 zł75%-25 669 zł0.797
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka40 997 zł66-1.0%6312 zł82%-20 169 zł0.818

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 281 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.29 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.