Białopole
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 129 967 zł | 133 | -6.1% | 18 263 zł | 68% | -67 327 zł | 0.219 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 134 021 zł | 121 | -8.0% | 13 914 zł | 69% | -62 977 zł | 0.265 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 125 987 zł | 124 | -8.5% | 33 528 zł | 68% | -65 982 zł | 0.323 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 137 834 zł | 109 | -9.8% | 9813 zł | 71% | -58 876 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 116 388 zł | 121 | -6.1% | 67 907 zł | 67% | -65 199 zł | 0.364 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 112 344 zł | 133 | -4.2% | 72 160 zł | 64% | -69 536 zł | 0.371 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 130 024 zł | 112 | -10.3% | 29 284 zł | 69% | -61 654 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 120 191 zł | 109 | -8.0% | 63 901 zł | 68% | -61 110 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 122 486 zł | 116 | -9.8% | 44 721 zł | 67% | -66 516 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 108 872 zł | 124 | -6.6% | 87 565 zł | 64% | -68 106 zł | 0.440 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 112 898 zł | 112 | -8.5% | 83 333 zł | 67% | -63 790 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 126 530 zł | 104 | -11.6% | 40 468 zł | 68% | -62 178 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 103 320 zł | 121 | -4.7% | 109 223 zł | 64% | -66 840 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 133 818 zł | 100 | -12.1% | 25 286 zł | 71% | -57 572 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 107 115 zł | 109 | -6.6% | 105 225 zł | 66% | -62 761 zł | 0.496 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 105 676 zł | 116 | -8.0% | 97 874 zł | 64% | -68 581 zł | 0.509 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 99 284 zł | 133 | -2.8% | 113 467 zł | 62% | -71 168 zł | 0.511 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 116 682 zł | 100 | -10.3% | 79 347 zł | 68% | -59 721 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 109 710 zł | 104 | -9.8% | 93 633 zł | 66% | -64 256 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 96 189 zł | 124 | -5.2% | 127 757 zł | 62% | -69 676 zł | 0.558 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 100 207 zł | 112 | -7.1% | 123 534 zł | 64% | -65 369 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 103 984 zł | 100 | -8.9% | 119 691 zł | 66% | -61 309 zł | 0.593 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 93 220 zł | 116 | -6.6% | 137 404 zł | 62% | -70 107 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 97 246 zł | 104 | -8.5% | 133 172 zł | 63% | -65 791 zł | 0.631 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 315 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.77 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.