Goraj
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 90 795 zł | 133 | -3.9% | 17 986 zł | 97% | -12 539 zł | 0.240 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 95 053 zł | 121 | -5.8% | 13 407 zł | 98% | -7967 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 87 677 zł | 124 | -6.3% | 24 561 zł | 96% | -12 993 zł | 0.337 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 99 065 zł | 109 | -7.7% | 9081 zł | 99% | -3647 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 79 748 zł | 121 | -3.9% | 39 601 zł | 95% | -15 655 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 75 502 zł | 133 | -1.9% | 44 082 zł | 90% | -20 214 zł | 0.387 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 91 915 zł | 112 | -8.1% | 20 042 zł | 98% | -8444 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 83 749 zł | 109 | -5.8% | 35 373 zł | 97% | -11 349 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 84 591 zł | 116 | -7.7% | 29 919 zł | 96% | -14 680 zł | 0.419 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 72 842 zł | 124 | -4.4% | 50 207 zł | 89% | -20 418 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 77 068 zł | 112 | -6.3% | 45 750 zł | 94% | -15 882 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 68 436 zł | 121 | -2.4% | 59 215 zł | 88% | -21 326 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 88 837 zł | 104 | -9.5% | 25 436 zł | 97% | -10 120 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 95 906 zł | 100 | -10.0% | 15 811 zł | 99% | -4147 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 72 428 zł | 109 | -4.4% | 54 996 zł | 93% | -17 030 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 70 033 zł | 116 | -5.8% | 55 164 zł | 87% | -21 949 zł | 0.515 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 64 197 zł | 133 | -0.4% | 63 686 zł | 85% | -25 875 zł | 0.518 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 81 049 zł | 100 | -8.1% | 41 543 zł | 96% | -11 599 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 74 268 zł | 104 | -7.7% | 50 697 zł | 93% | -17 403 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 66 096 zł | 112 | -4.8% | 64 794 zł | 87% | -21 369 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 61 878 zł | 124 | -2.9% | 69 242 zł | 85% | -25 895 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 70 068 zł | 100 | -6.7% | 60 597 zł | 92% | -17 096 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 59 275 zł | 116 | -4.4% | 73 859 zł | 84% | -27 311 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 63 501 zł | 104 | -6.3% | 69 401 zł | 86% | -22 775 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 332 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.20 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 10% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.