HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Goraj

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy3820 mieszkańcówdochody własne 7877 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.53% do -0.13%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów2.42% do 23.09%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka90 795 zł133-3.9%17 986 zł97%-12 539 zł0.240
●RozwójProgramPodwyżka95 053 zł121-5.8%13 407 zł98%-7967 zł0.275
Szeroki programBez zmianPodwyżka87 677 zł124-6.3%24 561 zł96%-12 993 zł0.337
●Bez zmianProgramPodwyżka99 065 zł109-7.7%9081 zł99%-3647 zł0.363
RozwójProgramBez zmian79 748 zł121-3.9%39 601 zł95%-15 655 zł0.372
●Szeroki programProgramBez zmian75 502 zł133-1.9%44 082 zł90%-20 214 zł0.387
RozwójBez zmianPodwyżka91 915 zł112-8.1%20 042 zł98%-8444 zł0.396
Bez zmianProgramBez zmian83 749 zł109-5.8%35 373 zł97%-11 349 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka84 591 zł116-7.7%29 919 zł96%-14 680 zł0.419
Szeroki programBez zmianBez zmian72 842 zł124-4.4%50 207 zł89%-20 418 zł0.448
RozwójBez zmianBez zmian77 068 zł112-6.3%45 750 zł94%-15 882 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka103 279 zł96-9.7%4484 zł100%941 zł0.483
RozwójProgramObniżka68 436 zł121-2.4%59 215 zł88%-21 326 zł0.485
RozwójWstrzymaniePodwyżka88 837 zł104-9.5%25 436 zł97%-10 120 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka95 906 zł100-10.0%15 811 zł99%-4147 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian87 949 zł96-7.8%30 897 zł99%-6777 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka72 428 zł109-4.4%54 996 zł93%-17 030 zł0.492
Szeroki programWstrzymanieBez zmian70 033 zł116-5.8%55 164 zł87%-21 949 zł0.515
●Szeroki programProgramObniżka64 197 zł133-0.4%63 686 zł85%-25 875 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian81 049 zł100-8.1%41 543 zł96%-11 599 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka76 617 zł96-6.4%50 532 zł96%-12 471 zł0.541
RozwójWstrzymanieBez zmian74 268 zł104-7.7%50 697 zł93%-17 403 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka66 096 zł112-4.8%64 794 zł87%-21 369 zł0.555
Szeroki programBez zmianObniżka61 878 zł124-2.9%69 242 zł85%-25 895 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka92 837 zł92-11.3%21 207 zł99%-5813 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka70 068 zł100-6.7%60 597 zł92%-17 096 zł0.584
Głębokie cięcieProgramBez zmian92 053 zł83-10.0%26 724 zł100%-2317 zł0.597
OgraniczenieBez zmianPodwyżka100 097 zł87-11.9%11 345 zł100%416 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian85 225 zł87-10.1%37 094 zł99%-7054 zł0.609
Bez zmianWstrzymanieBez zmian78 257 zł92-9.5%46 481 zł96%-13 110 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka59 275 zł116-4.4%73 859 zł84%-27 311 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka107 398 zł83-11.8%0 zł100%5418 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka80 712 zł83-8.6%46 515 zł98%-8023 zł0.623
RozwójWstrzymanieObniżka63 501 zł104-6.3%69 401 zł86%-22 775 zł0.625
OgraniczenieBez zmianObniżka74 234 zł87-8.8%56 201 zł96%-12 563 zł0.649
Bez zmianWstrzymanieObniżka67 481 zł92-8.1%65 195 zł90%-18 491 zł0.666
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka97 039 zł79-13.3%16 730 zł100%-1238 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian82 444 zł79-11.5%42 020 zł98%-8552 zł0.701
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian89 307 zł74-12.2%33 101 zł100%-2619 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka104 193 zł74-14.0%7143 zł100%4867 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka71 658 zł79-10.1%60 745 zł95%-13 946 zł0.737
Głębokie cięcieBez zmianObniżka78 306 zł74-10.9%52 322 zł98%-8140 zł0.738
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian86 536 zł66-13.5%37 926 zł99%-4104 zł0.810
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka101 145 zł66-15.3%12 425 zł100%3226 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka75 740 zł66-12.2%56 808 zł97%-9511 zł0.829

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 332 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.20 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 10% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.