Goraj
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 60 835 zł | 133 | -5.6% | 16 134 zł | 61% | -55 729 zł | 0.267 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 64 415 zł | 121 | -7.5% | 12 321 zł | 62% | -51 917 zł | 0.288 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 59 223 zł | 124 | -7.9% | 23 277 zł | 61% | -54 242 zł | 0.352 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 67 763 zł | 109 | -9.3% | 8744 zł | 64% | -48 339 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 54 098 zł | 121 | -5.6% | 42 411 zł | 61% | -53 271 zł | 0.383 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 62 789 zł | 112 | -9.8% | 19 560 zł | 62% | -50 444 zł | 0.402 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 50 527 zł | 133 | -3.7% | 46 134 zł | 58% | -57 074 zł | 0.408 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 57 439 zł | 109 | -7.5% | 38 922 zł | 62% | -49 703 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 57 336 zł | 116 | -9.3% | 29 532 zł | 61% | -54 438 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 49 218 zł | 124 | -6.1% | 54 183 zł | 58% | -55 532 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 52 776 zł | 112 | -7.9% | 50 475 zł | 61% | -51 744 zł | 0.467 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 66 124 zł | 100 | -11.6% | 16 078 zł | 64% | -46 882 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 49 796 zł | 109 | -6.1% | 62 540 zł | 60% | -50 712 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 60 908 zł | 104 | -11.1% | 25 808 zł | 62% | -50 633 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 46 461 zł | 121 | -4.2% | 66 023 zł | 58% | -54 272 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 56 104 zł | 100 | -9.8% | 47 001 zł | 62% | -48 191 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 514 zł | 116 | -7.5% | 59 919 zł | 58% | -55 689 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 42 895 zł | 133 | -2.2% | 69 740 zł | 57% | -58 069 zł | 0.533 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 078 zł | 104 | -9.3% | 56 204 zł | 60% | -51 894 zł | 0.545 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 45 364 zł | 112 | -6.5% | 73 435 zł | 58% | -52 705 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 41 812 zł | 124 | -4.6% | 77 137 zł | 56% | -56 486 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 48 686 zł | 100 | -8.4% | 69 967 zł | 60% | -49 160 zł | 0.575 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 40 245 zł | 116 | -6.1% | 82 485 zł | 56% | -56 615 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 43 803 zł | 104 | -7.9% | 78 777 zł | 58% | -52 827 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 274 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -0.37 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.