Biszcza
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 304 555 zł | 133 | -0.5% | 22 081 zł | 70% | -96 586 zł | 0.179 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 309 385 zł | 121 | -2.5% | 16 851 zł | 72% | -91 357 zł | 0.249 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 295 120 zł | 124 | -2.9% | 60 007 zł | 70% | -95 144 zł | 0.298 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 270 253 zł | 133 | +1.5% | 143 318 zł | 68% | -99 332 zł | 0.337 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 275 070 zł | 121 | -0.5% | 138 203 zł | 69% | -94 120 zł | 0.346 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 313 956 zł | 109 | -4.4% | 11 890 zł | 72% | -86 396 zł | 0.354 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 299 923 zł | 112 | -4.9% | 54 905 zł | 71% | -89 944 zł | 0.379 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 288 058 zł | 116 | -4.4% | 84 993 zł | 69% | -96 025 zł | 0.387 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 279 626 zł | 109 | -2.5% | 133 354 zł | 70% | -89 175 zł | 0.401 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 261 772 zł | 124 | -1.0% | 179 815 zł | 68% | -97 782 zł | 0.421 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 266 561 zł | 112 | -2.9% | 174 729 zł | 69% | -92 600 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 292 873 zł | 104 | -6.3% | 79 880 zł | 71% | -90 813 zł | 0.473 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 249 588 zł | 121 | +1.0% | 229 928 zł | 68% | -96 163 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 304 468 zł | 100 | -6.8% | 50 069 zł | 72% | -85 012 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 244 782 zł | 133 | +3.1% | 235 032 zł | 67% | -101 363 zł | 0.491 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 255 281 zł | 116 | -2.5% | 202 922 zł | 68% | -98 589 zł | 0.496 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 254 134 zł | 109 | -1.0% | 225 562 zł | 68% | -91 231 zł | 0.503 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 271 092 zł | 100 | -4.9% | 170 099 zł | 70% | -87 685 zł | 0.527 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 260 081 zł | 104 | -4.4% | 197 824 zł | 68% | -93 394 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 237 012 zł | 124 | +0.5% | 269 147 zł | 67% | -99 734 zł | 0.553 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 241 791 zł | 112 | -1.5% | 264 466 zł | 68% | -94 565 zł | 0.567 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 246 312 zł | 100 | -3.4% | 260 160 zł | 68% | -89 662 zł | 0.610 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 230 947 zł | 116 | -1.0% | 290 844 zł | 66% | -100 486 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 235 737 zł | 104 | -2.9% | 286 158 zł | 67% | -95 304 zł | 0.643 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 381 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.71 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.