Przestrzeń decyzji · gmina

Biłgoraj

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy13 465 mieszkańcówdochody własne 6947 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.95% do 1.51%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-4.92% do 22.47%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	53 816 zł	133	+7.4%	17 152 zł	76%	-39 401 zł	0.271
●	Rozwój	Program	Podwyżka	57 779 zł	121	+5.3%	12 902 zł	79%	-35 151 zł	0.290
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	52 074 zł	124	+4.7%	21 886 zł	76%	-38 733 zł	0.355
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	61 501 zł	109	+3.2%	8898 zł	80%	-31 147 zł	0.368
	Rozwój	Program	Bez zmian	46 650 zł	121	+7.4%	34 576 zł	74%	-39 385 zł	0.385
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	56 018 zł	112	+2.7%	17 683 zł	79%	-34 503 zł	0.404
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	42 697 zł	133	+9.5%	38 725 zł	70%	-43 623 zł	0.410
	Bez zmian	Program	Bez zmian	50 364 zł	109	+5.3%	30 671 zł	77%	-35 392 zł	0.411
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	49 945 zł	116	+3.2%	26 317 zł	75%	-39 599 zł	0.433
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	41 291 zł	124	+6.8%	43 678 zł	70%	-42 811 zł	0.461
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	45 226 zł	112	+4.7%	39 549 zł	74%	-38 593 zł	0.468
	Bez zmian	Program	Obniżka	42 134 zł	109	+6.8%	47 384 zł	72%	-38 522 zł	0.488
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	59 723 zł	100	+0.7%	13 744 zł	80%	-30 520 zł	0.489
	Rozwój	Program	Obniżka	38 428 zł	121	+9.0%	51 281 zł	69%	-42 507 zł	0.489
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	53 897 zł	104	+1.2%	22 120 zł	77%	-35 361 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	48 921 zł	100	+2.7%	35 664 zł	76%	-34 620 zł	0.516
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	39 366 zł	116	+5.3%	47 776 zł	69%	-43 585 zł	0.523
●	Szeroki program	Program	Obniżka	34 481 zł	133	+11.2%	55 423 zł	65%	-46 737 zł	0.532
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	43 308 zł	104	+3.2%	43 640 zł	72%	-39 358 zł	0.547
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	37 252 zł	112	+6.3%	55 769 zł	69%	-41 610 zł	0.549
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	33 324 zł	124	+8.5%	59 891 zł	65%	-45 820 zł	0.564
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	40 941 zł	100	+4.2%	51 892 zł	72%	-37 645 zł	0.573
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	31 550 zł	116	+6.8%	63 700 zł	64%	-46 525 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	35 485 zł	104	+4.7%	59 571 zł	68%	-42 307 zł	0.617

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 307 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.06 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 72% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.