HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Biłgoraj

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy13 465 mieszkańcówdochody własne 6947 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.95% do 1.51%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-4.92% do 22.47%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka53 816 zł133+7.4%17 152 zł76%-39 401 zł0.271
●RozwójProgramPodwyżka57 779 zł121+5.3%12 902 zł79%-35 151 zł0.290
Szeroki programBez zmianPodwyżka52 074 zł124+4.7%21 886 zł76%-38 733 zł0.355
●Bez zmianProgramPodwyżka61 501 zł109+3.2%8898 zł80%-31 147 zł0.368
RozwójProgramBez zmian46 650 zł121+7.4%34 576 zł74%-39 385 zł0.385
RozwójBez zmianPodwyżka56 018 zł112+2.7%17 683 zł79%-34 503 zł0.404
●Szeroki programProgramBez zmian42 697 zł133+9.5%38 725 zł70%-43 623 zł0.410
Bez zmianProgramBez zmian50 364 zł109+5.3%30 671 zł77%-35 392 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka49 945 zł116+3.2%26 317 zł75%-39 599 zł0.433
Szeroki programBez zmianBez zmian41 291 zł124+6.8%43 678 zł70%-42 811 zł0.461
RozwójBez zmianBez zmian45 226 zł112+4.7%39 549 zł74%-38 593 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka65 365 zł96+1.0%4692 zł83%-26 941 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian54 216 zł96+3.0%26 589 zł79%-31 200 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka42 134 zł109+6.8%47 384 zł72%-38 522 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka59 723 zł100+0.7%13 744 zł80%-30 520 zł0.489
RozwójProgramObniżka38 428 zł121+9.0%51 281 zł69%-42 507 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka53 897 zł104+1.2%22 120 zł77%-35 361 zł0.492
Bez zmianBez zmianBez zmian48 921 zł100+2.7%35 664 zł76%-34 620 zł0.516
Szeroki programWstrzymanieBez zmian39 366 zł116+5.3%47 776 zł69%-43 585 zł0.523
OgraniczenieProgramObniżka45 978 zł96+4.5%43 311 zł76%-34 341 zł0.532
●Szeroki programProgramObniżka34 481 zł133+11.2%55 423 zł65%-46 737 zł0.532
RozwójWstrzymanieBez zmian43 308 zł104+3.2%43 640 zł72%-39 358 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka37 252 zł112+6.3%55 769 zł69%-41 610 zł0.549
Szeroki programBez zmianObniżka33 324 zł124+8.5%59 891 zł65%-45 820 zł0.564
Bez zmianBez zmianObniżka40 941 zł100+4.2%51 892 zł72%-37 645 zł0.573
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka57 608 zł92-0.8%18 217 zł79%-31 368 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian57 987 zł83+0.7%22 764 zł81%-27 103 zł0.594
OgraniczenieBez zmianBez zmian52 752 zł87+0.4%31 605 zł79%-30 452 zł0.603
Bez zmianWstrzymanieBez zmian47 010 zł92+1.2%39 747 zł76%-35 377 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka63 565 zł87-1.5%9672 zł83%-26 337 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka49 741 zł83+2.2%39 620 zł79%-30 254 zł0.612
Szeroki programWstrzymanieObniżka31 550 zł116+6.8%63 700 zł64%-46 525 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka69 147 zł83-1.3%634 zł85%-22 831 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka35 485 zł104+4.7%59 571 zł68%-42 307 zł0.617
OgraniczenieBez zmianObniżka44 764 zł87+2.0%47 901 zł76%-33 487 zł0.634
Bez zmianWstrzymanieObniżka39 181 zł92+2.7%55 686 zł71%-38 334 zł0.653
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka61 460 zł79-3.0%14 136 zł82%-27 175 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian50 850 zł79-1.0%35 679 zł79%-31 198 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian56 504 zł74-1.8%27 945 zł81%-26 378 zł0.711
OgraniczenieWstrzymanieObniżka43 012 zł79+0.4%51 627 zł76%-34 166 zł0.721
Głębokie cięcieBez zmianObniżka48 507 zł74-0.4%44 315 zł79%-29 423 zł0.724
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka67 328 zł74-3.8%5834 zł85%-22 249 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian54 610 zł66-3.3%31 950 zł81%-27 114 zł0.802
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka46 763 zł66-1.8%48 030 zł78%-30 092 zł0.813
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka65 230 zł66-5.2%10 228 zł84%-23 077 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 307 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.06 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 72% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.