Biłgoraj
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 44 310 zł | 133 | -5.3% | 18 430 zł | 67% | -54 887 zł | 0.278 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 48 493 zł | 121 | -7.2% | 13 919 zł | 70% | -50 376 zł | 0.295 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 42 603 zł | 124 | -7.7% | 23 265 zł | 66% | -54 062 zł | 0.360 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 52 431 zł | 109 | -9.1% | 9660 zł | 72% | -46 117 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 37 386 zł | 121 | -5.3% | 36 299 zł | 64% | -54 223 zł | 0.386 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 46 766 zł | 112 | -9.5% | 18 807 zł | 69% | -49 574 zł | 0.406 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 41 313 zł | 109 | -7.2% | 32 157 zł | 67% | -49 978 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 33 214 zł | 133 | -3.4% | 40 691 zł | 61% | -58 721 zł | 0.414 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 40 378 zł | 116 | -9.1% | 27 993 zł | 64% | -54 980 zł | 0.438 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 31 847 zł | 124 | -5.8% | 45 897 zł | 61% | -57 760 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 35 999 zł | 112 | -7.7% | 41 528 zł | 64% | -53 285 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 33 100 zł | 109 | -5.8% | 49 545 zł | 63% | -52 826 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 29 181 zł | 121 | -3.9% | 53 678 zł | 60% | -57 062 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 50 685 zł | 100 | -11.3% | 14 603 zł | 72% | -45 336 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 44 549 zł | 104 | -10.9% | 23 525 zł | 67% | -50 481 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 39 907 zł | 100 | -9.5% | 37 407 zł | 67% | -49 061 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 29 828 zł | 116 | -7.2% | 50 274 zł | 60% | -58 588 zł | 0.526 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 25 017 zł | 133 | -1.9% | 58 060 zł | 58% | -61 549 zł | 0.533 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 28 045 zł | 112 | -6.3% | 58 398 zł | 60% | -56 023 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 33 988 zł | 104 | -9.1% | 45 896 zł | 63% | -54 103 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 23 901 zł | 124 | -4.4% | 62 758 zł | 57% | -60 488 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 31 944 zł | 100 | -8.1% | 54 287 zł | 63% | -51 809 zł | 0.570 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 22 035 zł | 116 | -5.8% | 66 831 zł | 57% | -61 250 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 26 187 zł | 104 | -7.7% | 62 462 zł | 59% | -56 776 zł | 0.616 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 326 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.27 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 94% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.