HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Biłgoraj

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy24 543 mieszkańcówdochody własne 7550 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.22% do 0.26%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-7.26% do 21.78%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka44 310 zł133-5.3%18 430 zł67%-54 887 zł0.278
●RozwójProgramPodwyżka48 493 zł121-7.2%13 919 zł70%-50 376 zł0.295
Szeroki programBez zmianPodwyżka42 603 zł124-7.7%23 265 zł66%-54 062 zł0.360
●Bez zmianProgramPodwyżka52 431 zł109-9.1%9660 zł72%-46 117 zł0.370
RozwójProgramBez zmian37 386 zł121-5.3%36 299 zł64%-54 223 zł0.386
RozwójBez zmianPodwyżka46 766 zł112-9.5%18 807 zł69%-49 574 zł0.406
Bez zmianProgramBez zmian41 313 zł109-7.2%32 157 zł67%-49 978 zł0.412
●Szeroki programProgramBez zmian33 214 zł133-3.4%40 691 zł61%-58 721 zł0.414
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka40 378 zł116-9.1%27 993 zł64%-54 980 zł0.438
Szeroki programBez zmianBez zmian31 847 zł124-5.8%45 897 zł61%-57 760 zł0.463
RozwójBez zmianBez zmian35 999 zł112-7.7%41 528 zł64%-53 285 zł0.469
●OgraniczenieProgramPodwyżka56 558 zł96-11.1%5141 zł76%-41 598 zł0.485
Bez zmianProgramObniżka33 100 zł109-5.8%49 545 zł63%-52 826 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian45 426 zł96-9.2%27 786 zł70%-45 476 zł0.486
RozwójProgramObniżka29 181 zł121-3.9%53 678 zł60%-57 062 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka50 685 zł100-11.3%14 603 zł72%-45 336 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka44 549 zł104-10.9%23 525 zł67%-50 481 zł0.495
Bez zmianBez zmianBez zmian39 907 zł100-9.5%37 407 zł67%-49 061 zł0.516
Szeroki programWstrzymanieBez zmian29 828 zł116-7.2%50 274 zł60%-58 588 zł0.526
OgraniczenieProgramObniżka37 202 zł96-7.9%45 185 zł65%-48 337 zł0.528
●Szeroki programProgramObniżka25 017 zł133-1.9%58 060 zł58%-61 549 zł0.533
RozwójBez zmianObniżka28 045 zł112-6.3%58 398 zł60%-56 023 zł0.547
RozwójWstrzymanieBez zmian33 988 zł104-9.1%45 896 zł63%-54 103 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka23 901 zł124-4.4%62 758 zł57%-60 488 zł0.563
Bez zmianBez zmianObniżka31 944 zł100-8.1%54 287 zł63%-51 809 zł0.570
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka48 476 zł92-12.7%19 371 zł71%-46 233 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian49 447 zł83-11.3%23 713 zł74%-41 083 zł0.592
OgraniczenieBez zmianBez zmian43 997 zł87-11.5%33 060 zł70%-44 584 zł0.601
Bez zmianWstrzymanieBez zmian37 904 zł92-10.9%41 766 zł65%-49 869 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka54 789 zł87-13.3%10 241 zł76%-40 842 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka41 213 zł83-10.0%41 268 zł69%-43 956 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka22 035 zł116-5.8%66 831 zł57%-61 250 zł0.615
RozwójWstrzymanieObniżka26 187 zł104-7.7%62 462 zł59%-56 776 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka60 592 zł83-13.1%785 zł78%-37 189 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka36 024 zł87-10.2%50 025 zł65%-47 345 zł0.631
Bez zmianWstrzymanieObniżka30 095 zł92-9.5%58 341 zł62%-52 551 zł0.650
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian42 005 zł79-12.8%37 408 zł69%-45 379 zł0.692
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka52 591 zł79-14.6%14 997 zł75%-41 726 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian47 996 zł74-13.5%29 165 zł74%-40 215 zł0.710
OgraniczenieWstrzymanieObniżka34 185 zł79-11.5%53 995 zł64%-48 075 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianObniżka40 014 zł74-12.2%46 211 zł70%-42 988 zł0.720
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka58 802 zł74-15.3%6137 zł78%-36 457 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian46 014 zł66-14.9%33 427 zł72%-40 998 zł0.800
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka38 185 zł66-13.5%50 169 zł68%-43 706 zł0.810
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka56 614 zł66-16.6%10 807 zł77%-37 328 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 326 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.27 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 94% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.