Biała Podlaska
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 79 700 zł | 133 | -2.6% | 20 551 zł | 88% | -28 516 zł | 0.247 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 84 445 zł | 121 | -4.6% | 15 374 zł | 92% | -23 347 zł | 0.279 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 76 465 zł | 124 | -5.0% | 27 094 zł | 87% | -29 065 zł | 0.342 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 88 933 zł | 109 | -6.5% | 10 463 zł | 95% | -18 446 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 68 370 zł | 121 | -2.6% | 41 857 zł | 85% | -31 752 zł | 0.374 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 63 639 zł | 133 | -0.6% | 46 870 zł | 83% | -36 902 zł | 0.391 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 81 185 zł | 112 | -6.9% | 21 993 zł | 92% | -23 925 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 72 844 zł | 109 | -4.6% | 37 107 zł | 88% | -26 867 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 73 084 zł | 116 | -6.5% | 32 745 zł | 86% | -31 097 zł | 0.424 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 60 893 zł | 124 | -3.1% | 52 977 zł | 82% | -37 174 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 65 599 zł | 112 | -5.0% | 47 992 zł | 84% | -32 052 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 56 495 zł | 121 | -1.1% | 61 824 zł | 81% | -37 950 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 85 648 zł | 100 | -8.8% | 17 157 zł | 95% | -19 051 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 77 815 zł | 104 | -8.3% | 27 632 zł | 89% | -25 945 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 60 959 zł | 109 | -3.1% | 57 086 zł | 84% | -33 078 zł | 0.489 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 57 808 zł | 116 | -4.6% | 58 169 zł | 81% | -39 032 zł | 0.518 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 51 774 zł | 133 | +0.9% | 66 826 zł | 78% | -43 088 zł | 0.519 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 70 048 zł | 100 | -6.9% | 43 270 zł | 87% | -27 195 zł | 0.519 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 62 525 zł | 104 | -6.5% | 53 173 zł | 84% | -33 897 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 54 086 zł | 112 | -3.6% | 67 371 zł | 81% | -38 046 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 49 391 zł | 124 | -1.6% | 72 344 zł | 77% | -43 155 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 58 525 zł | 100 | -5.5% | 62 661 zł | 84% | -33 202 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 46 525 zł | 116 | -3.1% | 77 183 zł | 76% | -44 884 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 51 231 zł | 104 | -5.0% | 72 198 zł | 79% | -39 762 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 374 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.89 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 37% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.