HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Biała Podlaska

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy53 888 mieszkańcówdochody własne 9768 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.99% do 0.59%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów0.61% do 19.75%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka79 700 zł133-2.6%20 551 zł88%-28 516 zł0.247
●RozwójProgramPodwyżka84 445 zł121-4.6%15 374 zł92%-23 347 zł0.279
Szeroki programBez zmianPodwyżka76 465 zł124-5.0%27 094 zł87%-29 065 zł0.342
●Bez zmianProgramPodwyżka88 933 zł109-6.5%10 463 zł95%-18 446 zł0.364
RozwójProgramBez zmian68 370 zł121-2.6%41 857 zł85%-31 752 zł0.374
●Szeroki programProgramBez zmian63 639 zł133-0.6%46 870 zł83%-36 902 zł0.391
RozwójBez zmianPodwyżka81 185 zł112-6.9%21 993 zł92%-23 925 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian72 844 zł109-4.6%37 107 zł88%-26 867 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka73 084 zł116-6.5%32 745 zł86%-31 097 zł0.424
Szeroki programBez zmianBez zmian60 893 zł124-3.1%52 977 zł82%-37 174 zł0.451
RozwójBez zmianBez zmian65 599 zł112-5.0%47 992 zł84%-32 052 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka93 718 zł96-8.5%5161 zł98%-13 155 zł0.484
RozwójProgramObniżka56 495 zł121-1.1%61 824 zł81%-37 950 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian77 612 zł96-6.6%32 008 zł92%-21 598 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka85 648 zł100-8.8%17 157 zł95%-19 051 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka77 815 zł104-8.3%27 632 zł89%-25 945 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka60 959 zł109-3.1%57 086 zł84%-33 078 zł0.489
Szeroki programWstrzymanieBez zmian57 808 zł116-4.6%58 169 zł81%-39 032 zł0.518
●Szeroki programProgramObniżka51 774 zł133+0.9%66 826 zł78%-43 088 zł0.519
Bez zmianBez zmianBez zmian70 048 zł100-6.9%43 270 zł87%-27 195 zł0.519
OgraniczenieProgramObniżka65 714 zł96-5.2%52 001 zł86%-27 825 zł0.537
RozwójWstrzymanieBez zmian62 525 zł104-6.5%53 173 zł84%-33 897 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka54 086 zł112-3.6%67 371 zł81%-38 046 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka49 391 zł124-1.6%72 344 zł77%-43 155 zł0.559
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka82 288 zł92-10.1%22 783 zł93%-21 058 zł0.580
Bez zmianBez zmianObniżka58 525 zł100-5.5%62 661 zł84%-33 202 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian82 262 zł83-8.8%27 248 zł96%-16 468 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka90 405 zł87-10.8%11 974 zł98%-13 793 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian74 787 zł87-9.0%38 204 zł92%-21 959 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian66 984 zł92-8.3%48 440 zł86%-29 027 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka46 525 zł116-3.1%77 183 zł76%-44 884 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka98 385 zł83-10.6%0 zł99%-8005 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka70 352 zł83-7.4%47 408 zł90%-22 711 zł0.619
RozwójWstrzymanieObniżka51 231 zł104-5.0%72 198 zł79%-39 762 zł0.624
OgraniczenieBez zmianObniżka63 250 zł87-7.6%57 618 zł86%-27 981 zł0.644
Bez zmianWstrzymanieObniżka55 680 zł92-6.9%67 477 zł82%-34 905 zł0.664
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka87 058 zł79-12.1%17 605 zł96%-15 783 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian71 736 zł79-10.3%43 358 zł90%-23 775 zł0.700
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian79 409 zł74-11.1%33 661 zł96%-16 860 zł0.716
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka95 044 zł74-12.8%7207 zł99%-8674 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka60 419 zł79-9.0%62 410 zł85%-29 669 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianObniżka67 860 zł74-9.7%53 232 zł90%-22 898 zł0.734
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian76 371 zł66-12.4%38 701 zł94%-18 661 zł0.808
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka91 710 zł66-14.2%12 721 zł98%-10 648 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka65 041 zł66-11.1%57 920 zł88%-24 570 zł0.825

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 374 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.89 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 37% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.