Hanna
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 165 875 zł | 133 | -17.1% | 23 072 zł | 60% | -120 787 zł | 0.209 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 170 705 zł | 121 | -18.8% | 17 700 zł | 61% | -115 415 zł | 0.262 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 160 143 zł | 124 | -19.2% | 47 224 zł | 60% | -119 028 zł | 0.318 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 175 278 zł | 109 | -20.4% | 12 596 zł | 62% | -110 311 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 147 489 zł | 121 | -17.1% | 100 292 zł | 58% | -116 771 zł | 0.359 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 142 675 zł | 133 | -15.4% | 105 373 zł | 58% | -122 122 zł | 0.362 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 164 949 zł | 112 | -20.8% | 42 133 zł | 61% | -113 683 zł | 0.388 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 152 046 zł | 109 | -18.8% | 95 475 zł | 60% | -111 689 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 155 221 zł | 116 | -20.4% | 64 777 zł | 59% | -119 873 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 137 610 zł | 124 | -17.6% | 129 958 zł | 57% | -120 291 zł | 0.435 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 142 400 zł | 112 | -19.2% | 124 905 zł | 58% | -114 967 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 130 274 zł | 121 | -15.9% | 163 696 zł | 57% | -117 780 zł | 0.480 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 160 039 zł | 104 | -22.1% | 59 671 zł | 60% | -114 511 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 169 497 zł | 100 | -22.5% | 37 303 zł | 62% | -108 606 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 134 818 zł | 109 | -17.6% | 159 067 zł | 58% | -112 713 zł | 0.496 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 125 471 zł | 133 | -14.1% | 168 764 zł | 56% | -123 115 zł | 0.503 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 133 092 zł | 116 | -18.8% | 146 074 zł | 57% | -121 077 zł | 0.507 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 146 932 zł | 100 | -20.8% | 120 129 zł | 60% | -109 911 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 137 893 zł | 104 | -20.4% | 141 007 zł | 58% | -115 737 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 120 903 zł | 124 | -16.3% | 191 655 zł | 55% | -121 230 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 125 681 zł | 112 | -18.0% | 186 704 zł | 57% | -115 923 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 130 202 zł | 100 | -19.6% | 182 352 zł | 58% | -110 882 zł | 0.596 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 116 685 zł | 116 | -17.6% | 206 764 zł | 55% | -121 974 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 121 475 zł | 104 | -19.2% | 201 803 zł | 57% | -116 650 zł | 0.634 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 381 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -1.86 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.