HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Hanna

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy2428 mieszkańcówdochody własne 9589 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-5.07% do 0.39%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-22.55% do 40.53%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka165 875 zł133-17.1%23 072 zł60%-120 787 zł0.209
●RozwójProgramPodwyżka170 705 zł121-18.8%17 700 zł61%-115 415 zł0.262
Szeroki programBez zmianPodwyżka160 143 zł124-19.2%47 224 zł60%-119 028 zł0.318
●Bez zmianProgramPodwyżka175 278 zł109-20.4%12 596 zł62%-110 311 zł0.359
RozwójProgramBez zmian147 489 zł121-17.1%100 292 zł58%-116 771 zł0.359
●Szeroki programProgramBez zmian142 675 zł133-15.4%105 373 zł58%-122 122 zł0.362
RozwójBez zmianPodwyżka164 949 zł112-20.8%42 133 zł61%-113 683 zł0.388
Bez zmianProgramBez zmian152 046 zł109-18.8%95 475 zł60%-111 689 zł0.404
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka155 221 zł116-20.4%64 777 zł59%-119 873 zł0.405
Szeroki programBez zmianBez zmian137 610 zł124-17.6%129 958 zł57%-120 291 zł0.435
RozwójBez zmianBez zmian142 400 zł112-19.2%124 905 zł58%-114 967 zł0.462
RozwójProgramObniżka130 274 zł121-15.9%163 696 zł57%-117 780 zł0.480
RozwójWstrzymaniePodwyżka160 039 zł104-22.1%59 671 zł60%-114 511 zł0.481
●OgraniczenieProgramPodwyżka180 174 zł96-22.2%7043 zł62%-104 758 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka169 497 zł100-22.5%37 303 zł62%-108 606 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian156 922 zł96-20.6%90 468 zł61%-106 162 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka134 818 zł109-17.6%159 067 zł58%-112 713 zł0.496
●Szeroki programProgramObniżka125 471 zł133-14.1%168 764 zł56%-123 115 zł0.503
Szeroki programWstrzymanieBez zmian133 092 zł116-18.8%146 074 zł57%-121 077 zł0.507
Bez zmianBez zmianBez zmian146 932 zł100-20.8%120 129 zł60%-109 911 zł0.523
RozwójWstrzymanieBez zmian137 893 zł104-20.4%141 007 zł58%-115 737 zł0.548
OgraniczenieProgramObniżka139 680 zł96-19.4%154 410 zł59%-107 207 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka120 903 zł124-16.3%191 655 zł55%-121 230 zł0.556
RozwójBez zmianObniżka125 681 zł112-18.0%186 704 zł57%-115 923 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka164 599 zł92-23.6%54 826 zł61%-109 418 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka130 202 zł100-19.6%182 352 zł58%-110 882 zł0.596
Głębokie cięcieProgramBez zmian161 674 zł83-22.5%85 913 zł62%-100 790 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka174 365 zł87-24.2%32 079 zł62%-103 083 zł0.605
Szeroki programWstrzymanieObniżka116 685 zł116-17.6%206 764 zł55%-121 974 zł0.615
OgraniczenieBez zmianBez zmian151 781 zł87-22.6%115 483 zł61%-104 415 zł0.615
Bez zmianWstrzymanieBez zmian142 438 zł92-22.1%136 227 zł59%-110 665 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka184 945 zł83-24.0%1711 zł64%-99 360 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka121 475 zł104-19.2%201 803 zł57%-116 650 zł0.634
Głębokie cięcieProgramObniżka144 418 zł83-21.3%149 868 zł61%-101 853 zł0.635
OgraniczenieBez zmianObniżka135 035 zł87-21.4%177 721 zł59%-105 406 zł0.664
Bez zmianWstrzymanieObniżka126 007 zł92-20.8%197 440 zł57%-111 594 zł0.680
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka169 483 zł79-25.3%49 582 zł62%-103 875 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian147 301 zł79-23.8%131 567 zł61%-105 150 zł0.709
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian156 506 zł74-24.4%110 952 zł62%-99 073 zł0.725
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka179 110 zł74-26.0%27 316 zł64%-97 715 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka130 855 zł79-22.6%192 794 zł58%-106 098 zł0.754
Głębokie cięcieBez zmianObniżka139 746 zł74-23.2%173 204 zł61%-100 083 zł0.755
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian152 040 zł66-25.6%127 022 zł61%-99 788 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka174 242 zł66-27.1%44 735 zł63%-98 487 zł0.822
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka135 581 zł66-24.4%188 263 zł60%-100 756 zł0.847

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 381 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -1.86 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.