Borki
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 120 543 zł | 133 | -2.0% | 19 258 zł | 73% | -61 256 zł | 0.224 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 124 897 zł | 121 | -4.0% | 14 560 zł | 75% | -56 559 zł | 0.268 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 116 537 zł | 124 | -4.5% | 31 947 zł | 73% | -60 388 zł | 0.327 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 129 002 zł | 109 | -5.9% | 10 119 zł | 78% | -52 117 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 106 893 zł | 121 | -2.0% | 60 537 zł | 72% | -60 495 zł | 0.366 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 102 551 zł | 133 | -0.1% | 65 120 zł | 70% | -65 178 zł | 0.375 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 120 869 zł | 112 | -6.4% | 27 375 zł | 75% | -55 715 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 110 986 zł | 109 | -4.0% | 56 208 zł | 74% | -56 068 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 112 886 zł | 116 | -5.9% | 41 525 zł | 72% | -61 361 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 99 072 zł | 124 | -2.5% | 77 718 zł | 70% | -64 171 zł | 0.442 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 103 392 zł | 112 | -4.5% | 73 159 zł | 72% | -59 512 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 117 227 zł | 104 | -7.8% | 36 943 zł | 75% | -56 677 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 93 566 zł | 121 | -0.6% | 95 498 zł | 69% | -63 400 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 124 953 zł | 100 | -8.2% | 23 056 zł | 78% | -51 297 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 97 651 zł | 109 | -2.5% | 91 179 zł | 71% | -58 983 zł | 0.495 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 95 740 zł | 116 | -4.0% | 86 523 zł | 69% | -65 052 zł | 0.511 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 89 233 zł | 133 | +1.5% | 100 072 zł | 67% | -68 072 zł | 0.512 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 107 465 zł | 100 | -6.4% | 68 854 zł | 73% | -55 108 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 100 069 zł | 104 | -5.9% | 81 954 zł | 71% | -60 382 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 90 458 zł | 112 | -3.0% | 107 151 zł | 69% | -62 314 zł | 0.558 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 86 147 zł | 124 | -1.1% | 111 700 zł | 67% | -66 962 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 94 522 zł | 100 | -4.9% | 102 855 zł | 71% | -57 921 zł | 0.590 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 83 051 zł | 116 | -2.5% | 119 928 zł | 66% | -67 775 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 87 371 zł | 104 | -4.5% | 115 369 zł | 68% | -63 116 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 340 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.71 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 80% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.