Dębowa Kłoda
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 366 134 zł | 133 | -6.8% | 24 254 zł | 71% | -117 533 zł | 0.173 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 371 296 zł | 121 | -8.7% | 18 523 zł | 71% | -111 802 zł | 0.246 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 354 689 zł | 124 | -9.1% | 69 934 zł | 71% | -116 087 zł | 0.294 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 325 788 zł | 133 | -4.9% | 169 757 zł | 68% | -120 315 zł | 0.332 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 330 934 zł | 121 | -6.8% | 164 302 zł | 69% | -114 606 zł | 0.343 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 376 192 zł | 109 | -10.5% | 13 069 zł | 72% | -106 349 zł | 0.353 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 359 822 zł | 112 | -11.0% | 64 493 zł | 71% | -110 388 zł | 0.378 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 346 276 zł | 116 | -10.5% | 100 068 zł | 70% | -117 253 zł | 0.384 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 335 813 zł | 109 | -8.7% | 159 120 zł | 71% | -109 174 zł | 0.401 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 315 459 zł | 124 | -7.3% | 214 095 zł | 67% | -118 752 zł | 0.418 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 320 576 zł | 112 | -9.1% | 208 673 zł | 68% | -113 075 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 351 422 zł | 104 | -12.3% | 94 613 zł | 71% | -111 537 zł | 0.472 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 300 949 zł | 121 | -5.4% | 274 952 zł | 67% | -116 680 zł | 0.478 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 364 690 zł | 100 | -12.7% | 59 325 zł | 72% | -104 966 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 295 816 zł | 133 | -3.5% | 280 148 zł | 67% | -122 373 zł | 0.487 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 307 714 zł | 116 | -8.7% | 241 985 zł | 67% | -119 833 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 305 816 zł | 109 | -7.3% | 270 290 zł | 68% | -111 264 zł | 0.504 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 325 426 zł | 100 | -11.0% | 203 951 zł | 71% | -107 674 zł | 0.528 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 312 843 zł | 104 | -10.5% | 236 549 zł | 68% | -114 140 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 286 319 zł | 124 | -5.9% | 321 876 zł | 66% | -120 724 zł | 0.552 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 291 423 zł | 112 | -7.8% | 316 980 zł | 67% | -115 063 zł | 0.568 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 296 261 zł | 100 | -9.6% | 312 344 zł | 68% | -109 679 zł | 0.613 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 279 072 zł | 116 | -7.3% | 348 140 zł | 65% | -121 743 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 284 188 zł | 104 | -9.1% | 343 232 zł | 67% | -116 066 zł | 0.645 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 410 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.08 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.