Przestrzeń decyzji · gmina

Biała Podlaska

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy15 623 mieszkańcówdochody własne 5915 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.2% do 2.75%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-9.21% do 28.7%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	66 219 zł	133	+18.5%	16 118 zł	72%	-42 347 zł	0.261
●	Rozwój	Program	Podwyżka	69 883 zł	121	+16.2%	12 210 zł	74%	-38 439 zł	0.285
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	64 422 zł	124	+15.6%	22 116 zł	72%	-41 253 zł	0.348
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	73 313 zł	109	+13.9%	8542 zł	77%	-34 771 zł	0.366
	Rozwój	Program	Bez zmian	58 800 zł	121	+18.5%	38 433 zł	70%	-41 211 zł	0.382
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	68 070 zł	112	+13.4%	18 308 zł	74%	-37 363 zł	0.400
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	55 143 zł	133	+20.8%	42 251 zł	67%	-45 109 zł	0.405
	Bez zmian	Program	Bez zmian	62 222 zł	109	+16.2%	34 853 zł	73%	-37 551 zł	0.411
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	62 407 zł	116	+13.9%	27 481 zł	71%	-41 699 zł	0.426
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	53 673 zł	124	+17.9%	48 856 zł	67%	-43 920 zł	0.457
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	57 314 zł	112	+15.6%	45 056 zł	70%	-40 039 zł	0.467
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	71 484 zł	100	+11.1%	14 737 zł	77%	-33 712 zł	0.488
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	66 061 zł	104	+11.7%	23 667 zł	74%	-37 803 zł	0.488
	Rozwój	Program	Obniżka	50 602 zł	121	+20.3%	58 845 zł	67%	-43 256 zł	0.490
	Bez zmian	Program	Obniżka	54 019 zł	109	+17.9%	55 270 zł	69%	-39 603 zł	0.491
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	60 721 zł	100	+13.4%	41 493 zł	73%	-36 396 zł	0.517
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	51 856 zł	116	+16.2%	53 763 zł	67%	-44 303 zł	0.519
●	Szeroki program	Program	Obniżka	46 951 zł	133	+22.6%	62 657 zł	65%	-47 148 zł	0.531
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	55 502 zł	104	+13.9%	49 957 zł	70%	-40 415 zł	0.545
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	49 360 zł	112	+17.3%	64 893 zł	67%	-42 013 zł	0.552
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	45 725 zł	124	+19.7%	68 687 zł	65%	-45 887 zł	0.564
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	52 762 zł	100	+15.0%	61 336 zł	70%	-38 377 zł	0.577
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	44 054 zł	116	+17.9%	73 253 zł	64%	-46 224 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	47 695 zł	104	+15.6%	69 452 zł	67%	-42 344 zł	0.619

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 281 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.23 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.