HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Biała Podlaska

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy15 623 mieszkańcówdochody własne 5915 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.2% do 2.75%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-9.21% do 28.7%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka66 219 zł133+18.5%16 118 zł72%-42 347 zł0.261
●RozwójProgramPodwyżka69 883 zł121+16.2%12 210 zł74%-38 439 zł0.285
Szeroki programBez zmianPodwyżka64 422 zł124+15.6%22 116 zł72%-41 253 zł0.348
●Bez zmianProgramPodwyżka73 313 zł109+13.9%8542 zł77%-34 771 zł0.366
RozwójProgramBez zmian58 800 zł121+18.5%38 433 zł70%-41 211 zł0.382
RozwójBez zmianPodwyżka68 070 zł112+13.4%18 308 zł74%-37 363 zł0.400
●Szeroki programProgramBez zmian55 143 zł133+20.8%42 251 zł67%-45 109 zł0.405
Bez zmianProgramBez zmian62 222 zł109+16.2%34 853 zł73%-37 551 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka62 407 zł116+13.9%27 481 zł71%-41 699 zł0.426
Szeroki programBez zmianBez zmian53 673 zł124+17.9%48 856 zł67%-43 920 zł0.457
RozwójBez zmianBez zmian57 314 zł112+15.6%45 056 zł70%-40 039 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka76 823 zł96+11.5%4741 zł79%-30 971 zł0.484
Bez zmianBez zmianPodwyżka71 484 zł100+11.1%14 737 zł77%-33 712 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka66 061 zł104+11.7%23 667 zł74%-37 803 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian65 724 zł96+13.7%31 163 zł76%-33 762 zł0.488
RozwójProgramObniżka50 602 zł121+20.3%58 845 zł67%-43 256 zł0.490
Bez zmianProgramObniżka54 019 zł109+17.9%55 270 zł69%-39 603 zł0.491
Bez zmianBez zmianBez zmian60 721 zł100+13.4%41 493 zł73%-36 396 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian51 856 zł116+16.2%53 763 zł67%-44 303 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka46 951 zł133+22.6%62 657 zł65%-47 148 zł0.531
OgraniczenieProgramObniżka57 514 zł96+15.4%51 604 zł73%-35 822 zł0.536
RozwójWstrzymanieBez zmian55 502 zł104+13.9%49 957 zł70%-40 415 zł0.545
RozwójBez zmianObniżka49 360 zł112+17.3%64 893 zł67%-42 013 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka45 725 zł124+19.7%68 687 zł65%-45 887 zł0.564
Bez zmianBez zmianObniżka52 762 zł100+15.0%61 336 zł70%-38 377 zł0.577
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka69 481 zł92+9.5%20 090 zł77%-34 144 zł0.577
Głębokie cięcieProgramBez zmian69 159 zł83+11.1%27 733 zł79%-30 051 zł0.595
OgraniczenieBez zmianPodwyżka74 977 zł87+8.7%11 056 zł79%-29 932 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian58 915 zł92+11.7%46 388 zł73%-36 766 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian64 205 zł87+10.9%37 841 zł76%-32 627 zł0.604
Szeroki programWstrzymanieObniżka44 054 zł116+17.9%73 253 zł64%-46 224 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka80 267 zł83+9.0%1067 zł80%-27 249 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka60 943 zł83+12.8%48 304 zł76%-32 119 zł0.617
RozwójWstrzymanieObniżka47 695 zł104+15.6%69 452 zł67%-42 344 zł0.619
OgraniczenieBez zmianObniżka56 239 zł87+12.6%57 830 zł73%-34 616 zł0.639
Bez zmianWstrzymanieObniżka51 102 zł92+13.4%65 889 zł69%-38 701 zł0.656
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka72 980 zł79+7.1%16 402 zł79%-30 355 zł0.692
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian62 405 zł79+9.3%42 710 zł76%-32 988 zł0.695
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian67 623 zł74+8.4%34 552 zł79%-28 936 zł0.713
OgraniczenieWstrzymanieObniżka54 585 zł79+10.9%62 340 zł73%-34 932 zł0.726
Głębokie cięcieBez zmianObniżka59 650 zł74+10.0%54 546 zł76%-30 933 zł0.729
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka78 403 zł74+6.3%7592 zł81%-26 229 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian65 830 zł66+6.8%39 398 zł78%-29 289 zł0.804
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka58 003 zł66+8.4%59 051 zł76%-31 240 zł0.818
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka76 413 zł66+4.7%12 897 zł80%-26 645 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 281 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.23 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.