Kluczewsko
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 138 364 zł | 133 | -3.6% | 20 200 zł | 68% | -79 541 zł | 0.217 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 142 805 zł | 121 | -5.5% | 15 373 zł | 70% | -74 715 zł | 0.265 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 133 792 zł | 124 | -6.0% | 36 522 zł | 67% | -78 289 zł | 0.322 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 146 996 zł | 109 | -7.4% | 10 805 zł | 71% | -70 146 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 123 091 zł | 121 | -3.6% | 73 141 zł | 67% | -77 559 zł | 0.363 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 118 662 zł | 133 | -1.6% | 77 815 zł | 65% | -82 370 zł | 0.369 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 138 211 zł | 112 | -7.8% | 31 860 zł | 69% | -73 487 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 127 269 zł | 109 | -5.5% | 68 723 zł | 68% | -73 006 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 129 764 zł | 116 | -7.4% | 48 605 zł | 67% | -79 108 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 114 662 zł | 124 | -4.0% | 94 285 zł | 65% | -81 009 zł | 0.439 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 119 069 zł | 112 | -6.0% | 89 637 zł | 67% | -76 223 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 134 193 zł | 104 | -9.2% | 43 932 zł | 68% | -74 295 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 108 488 zł | 121 | -2.1% | 117 286 zł | 64% | -79 660 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 142 379 zł | 100 | -9.7% | 27 453 zł | 71% | -68 943 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 112 658 zł | 109 | -4.0% | 112 879 zł | 65% | -75 119 zł | 0.496 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 104 069 zł | 133 | -0.1% | 121 950 zł | 62% | -84 460 zł | 0.508 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 110 980 zł | 116 | -5.5% | 105 411 zł | 64% | -81 754 zł | 0.509 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 123 225 zł | 100 | -7.8% | 85 243 zł | 67% | -71 694 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 115 396 zł | 104 | -7.4% | 100 752 zł | 65% | -76 956 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 100 494 zł | 124 | -2.6% | 137 217 zł | 62% | -83 019 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 104 892 zł | 112 | -4.5% | 132 578 zł | 64% | -78 245 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 109 039 zł | 100 | -6.4% | 128 249 zł | 65% | -73 727 zł | 0.593 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 97 068 zł | 116 | -4.0% | 147 626 zł | 62% | -83 709 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 101 474 zł | 104 | -6.0% | 142 978 zł | 63% | -78 923 zł | 0.632 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 348 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.55 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.