Klimontów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 45 383 zł | 133 | -4.0% | 14 477 zł | 96% | -7735 zł | 0.284 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 48 923 zł | 121 | -5.9% | 10 744 zł | 99% | -4026 zł | 0.297 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 44 219 zł | 124 | -6.4% | 17 120 zł | 96% | -7516 zł | 0.363 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 52 232 zł | 109 | -7.8% | 7246 zł | 100% | -552 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 39 938 zł | 121 | -4.0% | 24 705 zł | 94% | -9100 zł | 0.390 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 47 745 zł | 112 | -8.3% | 13 432 zł | 99% | -3822 zł | 0.406 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 43 240 zł | 109 | -5.9% | 21 251 zł | 97% | -5634 zł | 0.413 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 36 405 zł | 133 | -2.1% | 28 392 zł | 88% | -12 818 zł | 0.421 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 42 616 zł | 116 | -7.8% | 19 820 zł | 95% | -8390 zł | 0.438 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 35 513 zł | 124 | -4.5% | 30 890 zł | 89% | -12 469 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 39 032 zł | 112 | -6.4% | 27 218 zł | 94% | -8760 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 36 596 zł | 109 | -4.5% | 31 767 zł | 93% | -9426 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 51 042 zł | 100 | -10.1% | 9985 zł | 100% | -363 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 33 300 zł | 121 | -2.5% | 35 214 zł | 87% | -12 910 zł | 0.492 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 46 148 zł | 104 | -9.6% | 16 134 zł | 98% | -4690 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 42 321 zł | 100 | -8.3% | 23 779 zł | 98% | -5286 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 34 075 zł | 116 | -5.9% | 33 347 zł | 87% | -13 276 zł | 0.526 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 29 773 zł | 133 | -0.6% | 38 895 zł | 83% | -16 627 zł | 0.540 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 37 600 zł | 104 | -7.8% | 29 669 zł | 93% | -9561 zł | 0.545 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 32 596 zł | 112 | -5.0% | 37 417 zł | 88% | -12 453 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 29 082 zł | 124 | -3.0% | 41 083 zł | 84% | -16 155 zł | 0.567 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 35 879 zł | 100 | -6.9% | 33 985 zł | 93% | -8984 zł | 0.568 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 31 285 zł | 104 | -6.4% | 39 681 zł | 86% | -13 177 zł | 0.613 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 27 766 zł | 116 | -4.5% | 43 353 zł | 82% | -16 886 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 271 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.52 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 12% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.