Kije
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 46 178 zł | 133 | -0.7% | 18 513 zł | 63% | -60 027 zł | 0.276 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 50 359 zł | 121 | -2.7% | 14 033 zł | 65% | -55 547 zł | 0.294 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 44 444 zł | 124 | -3.1% | 23 943 zł | 63% | -58 975 zł | 0.359 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 54 294 zł | 109 | -4.6% | 9805 zł | 68% | -51 318 zł | 0.369 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 39 122 zł | 121 | -0.7% | 38 736 zł | 62% | -58 820 zł | 0.386 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 48 604 zł | 112 | -5.1% | 19 558 zł | 65% | -54 518 zł | 0.406 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 43 047 zł | 109 | -2.7% | 34 591 zł | 64% | -54 604 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 34 953 zł | 133 | +1.3% | 43 131 zł | 59% | -63 287 zł | 0.413 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 42 209 zł | 116 | -4.6% | 29 204 zł | 62% | -59 731 zł | 0.437 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 33 560 zł | 124 | -1.2% | 49 087 zł | 59% | -62 119 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 37 709 zł | 112 | -3.1% | 44 715 zł | 61% | -57 674 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 34 737 zł | 109 | -1.2% | 53 783 zł | 60% | -57 029 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 30 820 zł | 121 | +0.8% | 57 920 zł | 58% | -61 236 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 52 520 zł | 100 | -7.0% | 15 423 zł | 68% | -50 311 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 46 378 zł | 104 | -6.5% | 24 810 zł | 64% | -55 264 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 41 615 zł | 100 | -5.1% | 40 591 zł | 64% | -53 480 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 31 534 zł | 116 | -2.7% | 53 901 zł | 58% | -62 796 zł | 0.526 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 26 658 zł | 133 | +2.9% | 62 306 zł | 56% | -65 693 zł | 0.533 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 35 691 zł | 104 | -4.6% | 49 519 zł | 60% | -58 342 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 29 660 zł | 112 | -1.7% | 63 343 zł | 58% | -60 004 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 25 518 zł | 124 | +0.3% | 67 707 zł | 56% | -64 439 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 33 557 zł | 100 | -3.6% | 59 228 zł | 60% | -55 819 zł | 0.571 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 23 646 zł | 116 | -1.2% | 72 188 zł | 55% | -65 059 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 27 796 zł | 104 | -3.1% | 67 815 zł | 57% | -60 615 zł | 0.616 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 325 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.87 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.