HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Kije

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4290 mieszkańcówdochody własne 7649 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.15% do 0.14%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-10.05% do 23.23%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka46 178 zł133-0.7%18 513 zł63%-60 027 zł0.276
●RozwójProgramPodwyżka50 359 zł121-2.7%14 033 zł65%-55 547 zł0.294
Szeroki programBez zmianPodwyżka44 444 zł124-3.1%23 943 zł63%-58 975 zł0.359
●Bez zmianProgramPodwyżka54 294 zł109-4.6%9805 zł68%-51 318 zł0.369
RozwójProgramBez zmian39 122 zł121-0.7%38 736 zł62%-58 820 zł0.386
RozwójBez zmianPodwyżka48 604 zł112-5.1%19 558 zł65%-54 518 zł0.406
Bez zmianProgramBez zmian43 047 zł109-2.7%34 591 zł64%-54 604 zł0.412
●Szeroki programProgramBez zmian34 953 zł133+1.3%43 131 zł59%-63 287 zł0.413
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka42 209 zł116-4.6%29 204 zł62%-59 731 zł0.437
Szeroki programBez zmianBez zmian33 560 zł124-1.2%49 087 zł59%-62 119 zł0.463
RozwójBez zmianBez zmian37 709 zł112-3.1%44 715 zł61%-57 674 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka58 416 zł96-6.7%5327 zł71%-46 841 zł0.485
Bez zmianProgramObniżka34 737 zł109-1.2%53 783 zł60%-57 029 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian47 155 zł96-4.8%30 217 zł66%-50 143 zł0.486
RozwójProgramObniżka30 820 zł121+0.8%57 920 zł58%-61 236 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka52 520 zł100-7.0%15 423 zł68%-50 311 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka46 378 zł104-6.5%24 810 zł64%-55 264 zł0.494
Bez zmianBez zmianBez zmian41 615 zł100-5.1%40 591 zł64%-53 480 zł0.516
Szeroki programWstrzymanieBez zmian31 534 zł116-2.7%53 901 zł58%-62 796 zł0.526
OgraniczenieProgramObniżka38 835 zł96-3.3%49 421 zł63%-52 580 zł0.529
●Szeroki programProgramObniżka26 658 zł133+2.9%62 306 zł56%-65 693 zł0.533
RozwójWstrzymanieBez zmian35 691 zł104-4.6%49 519 zł60%-58 342 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka29 660 zł112-1.7%63 343 zł58%-60 004 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka25 518 zł124+0.3%67 707 zł56%-64 439 zł0.563
Bez zmianBez zmianObniżka33 557 zł100-3.6%59 228 zł60%-55 819 zł0.571
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka50 302 zł92-8.4%20 665 zł66%-51 047 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian51 172 zł83-7.0%26 170 zł69%-45 787 zł0.593
OgraniczenieBez zmianBez zmian45 700 zł87-7.1%36 243 zł66%-49 044 zł0.602
Bez zmianWstrzymanieBez zmian39 604 zł92-6.5%45 387 zł63%-54 139 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka56 619 zł87-9.0%11 059 zł71%-45 859 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka42 842 zł83-5.5%45 551 zł65%-48 235 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka23 646 zł116-1.2%72 188 zł55%-65 059 zł0.615
RozwójWstrzymanieObniżka27 796 zł104-3.1%67 815 zł57%-60 615 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka62 446 zł83-8.8%1008 zł74%-42 470 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka37 632 zł87-5.7%55 006 zł63%-51 395 zł0.631
Bez zmianWstrzymanieObniżka31 701 zł92-5.1%63 691 zł59%-56 421 zł0.651
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian43 700 zł79-8.5%41 027 zł65%-49 691 zł0.692
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka54 411 zł79-10.4%16 290 zł70%-46 583 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian49 695 zł74-9.3%32 383 zł69%-44 714 zł0.710
OgraniczenieWstrzymanieObniżka35 786 zł79-7.1%59 378 zł63%-51 985 zł0.719
Głębokie cięcieBez zmianObniżka41 618 zł74-7.9%51 207 zł65%-47 076 zł0.721
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka60 627 zł74-11.1%6963 zł74%-41 513 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian47 705 zł66-10.6%37 079 zł68%-45 349 zł0.801
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka39 781 zł66-9.3%55 571 zł64%-47 654 zł0.811
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka58 429 zł66-12.4%12 105 zł73%-42 226 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 325 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.87 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.