Działoszyce
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 141 426 zł | 133 | -9.7% | 20 515 zł | 77% | -63 841 zł | 0.217 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 146 099 zł | 121 | -11.5% | 15 452 zł | 79% | -58 778 zł | 0.265 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 136 496 zł | 124 | -12.0% | 35 278 zł | 76% | -63 279 zł | 0.323 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 150 517 zł | 109 | -13.3% | 10 652 zł | 79% | -53 978 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 125 221 zł | 121 | -9.7% | 67 146 zł | 75% | -63 794 zł | 0.363 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 120 562 zł | 133 | -7.9% | 72 083 zł | 73% | -68 840 zł | 0.368 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 141 145 zł | 112 | -13.7% | 30 352 zł | 79% | -58 243 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 129 624 zł | 109 | -11.5% | 62 470 zł | 77% | -59 011 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 132 141 zł | 116 | -13.3% | 46 093 zł | 75% | -64 621 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 116 245 zł | 124 | -10.2% | 86 324 zł | 72% | -68 101 zł | 0.439 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 120 880 zł | 112 | -12.0% | 81 413 zł | 75% | -63 083 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 109 767 zł | 121 | -8.3% | 106 138 zł | 72% | -67 493 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 136 801 zł | 104 | -15.0% | 41 154 zł | 78% | -59 572 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 145 539 zł | 100 | -15.5% | 25 686 zł | 79% | -53 470 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 114 160 zł | 109 | -10.2% | 101 474 zł | 74% | -62 723 zł | 0.495 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 105 118 zł | 133 | -6.5% | 111 064 zł | 70% | -72 527 zł | 0.507 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 112 260 zł | 116 | -11.5% | 96 274 zł | 72% | -69 327 zł | 0.509 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 125 260 zł | 100 | -13.7% | 76 764 zł | 76% | -58 326 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 116 905 zł | 104 | -13.3% | 91 351 zł | 74% | -64 295 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 101 257 zł | 124 | -8.8% | 124 221 zł | 70% | -71 659 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 105 881 zł | 112 | -10.6% | 119 322 zł | 72% | -66 652 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 110 251 zł | 100 | -12.4% | 114 684 zł | 73% | -61 909 zł | 0.593 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 97 546 zł | 116 | -10.2% | 133 525 zł | 69% | -72 799 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 102 181 zł | 104 | -12.0% | 128 615 zł | 70% | -67 780 zł | 0.632 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 368 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.03 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 69% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.