Iwaniska
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 24 212 zł | 133 | -4.5% | 17 419 zł | 81% | -24 573 zł | 0.302 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 28 347 zł | 121 | -6.4% | 12 972 zł | 85% | -20 134 zł | 0.307 |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 32 238 zł | 109 | -8.3% | 8776 zł | 89% | -15 944 zł | 0.374 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 23 127 zł | 124 | -6.9% | 19 529 zł | 80% | -24 561 zł | 0.375 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 19 087 zł | 121 | -4.5% | 25 674 zł | 76% | -26 330 zł | 0.395 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 27 243 zł | 112 | -8.7% | 15 140 zł | 85% | -20 143 zł | 0.413 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 22 967 zł | 109 | -6.4% | 21 566 zł | 81% | -22 153 zł | 0.414 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 14 962 zł | 133 | -2.6% | 30 071 zł | 71% | -30 757 zł | 0.431 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 21 291 zł | 116 | -8.3% | 22 203 zł | 77% | -25 915 zł | 0.450 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 18 271 zł | 112 | -6.9% | 27 597 zł | 76% | -26 135 zł | 0.471 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 14 166 zł | 124 | -5.0% | 31 944 zł | 70% | -30 540 zł | 0.472 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 16 124 zł | 109 | -5.0% | 31 176 zł | 74% | -26 733 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 12 252 zł | 121 | -3.1% | 35 261 zł | 68% | -30 900 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 31 115 zł | 100 | -10.6% | 11 000 zł | 89% | -15 975 zł | 0.492 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 25 414 zł | 104 | -10.1% | 17 805 zł | 83% | -21 487 zł | 0.500 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 22 132 zł | 100 | -8.7% | 23 525 zł | 81% | -21 979 zł | 0.514 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 12 506 zł | 116 | -6.4% | 34 378 zł | 68% | -31 764 zł | 0.533 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 8136 zł | 133 | -1.1% | 39 594 zł | 61% | -35 317 zł | 0.542 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 11 649 zł | 112 | -5.5% | 36 904 zł | 68% | -30 554 zł | 0.543 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 16 619 zł | 104 | -8.3% | 30 010 zł | 74% | -27 350 zł | 0.548 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 15 503 zł | 100 | -7.3% | 32 841 zł | 73% | -26 408 zł | 0.561 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 7553 zł | 124 | -3.5% | 41 216 zł | 61% | -34 949 zł | 0.565 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 10 128 zł | 104 | -6.9% | 39 139 zł | 66% | -31 673 zł | 0.610 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 6024 zł | 116 | -5.0% | 43 459 zł | 60% | -36 078 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 322 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.35 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 56% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.