HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Iwaniska

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy6041 mieszkańcówdochody własne 7389 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.8% do 0.01%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów0.46% do 12.31%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka24 212 zł133-4.5%17 419 zł81%-24 573 zł0.302
●RozwójProgramPodwyżka28 347 zł121-6.4%12 972 zł85%-20 134 zł0.307
●Bez zmianProgramPodwyżka32 238 zł109-8.3%8776 zł89%-15 944 zł0.374
Szeroki programBez zmianPodwyżka23 127 zł124-6.9%19 529 zł80%-24 561 zł0.375
RozwójProgramBez zmian19 087 zł121-4.5%25 674 zł76%-26 330 zł0.395
RozwójBez zmianPodwyżka27 243 zł112-8.7%15 140 zł85%-20 143 zł0.413
Bez zmianProgramBez zmian22 967 zł109-6.4%21 566 zł81%-22 153 zł0.414
●Szeroki programProgramBez zmian14 962 zł133-2.6%30 071 zł71%-30 757 zł0.431
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka21 291 zł116-8.3%22 203 zł77%-25 915 zł0.450
RozwójBez zmianBez zmian18 271 zł112-6.9%27 597 zł76%-26 135 zł0.471
Szeroki programBez zmianBez zmian14 166 zł124-5.0%31 944 zł70%-30 540 zł0.472
Bez zmianProgramObniżka16 124 zł109-5.0%31 176 zł74%-26 733 zł0.481
OgraniczenieProgramBez zmian27 023 zł96-8.5%17 253 zł86%-17 737 zł0.485
●OgraniczenieProgramPodwyżka36 308 zł96-10.3%4335 zł93%-11 511 zł0.486
RozwójProgramObniżka12 252 zł121-3.1%35 261 zł68%-30 900 zł0.490
Bez zmianBez zmianPodwyżka31 115 zł100-10.6%11 000 zł89%-15 975 zł0.492
RozwójWstrzymaniePodwyżka25 414 zł104-10.1%17 805 zł83%-21 487 zł0.500
Bez zmianBez zmianBez zmian22 132 zł100-8.7%23 525 zł81%-21 979 zł0.514
OgraniczenieProgramObniżka20 171 zł96-7.1%26 875 zł80%-22 328 zł0.521
Szeroki programWstrzymanieBez zmian12 506 zł116-6.4%34 378 zł68%-31 764 zł0.533
●Szeroki programProgramObniżka8136 zł133-1.1%39 594 zł61%-35 317 zł0.542
RozwójBez zmianObniżka11 649 zł112-5.5%36 904 zł68%-30 554 zł0.543
RozwójWstrzymanieBez zmian16 619 zł104-8.3%30 010 zł74%-27 350 zł0.548
Bez zmianBez zmianObniżka15 503 zł100-7.3%32 841 zł73%-26 408 zł0.561
Szeroki programBez zmianObniżka7553 zł124-3.5%41 216 zł61%-34 949 zł0.565
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka29 295 zł92-11.9%13 655 zł87%-17 309 zł0.582
Głębokie cięcieProgramBez zmian30 990 zł83-10.6%13 181 zł91%-13 424 zł0.590
OgraniczenieBez zmianBez zmian26 167 zł87-10.7%19 236 zł86%-17 587 zł0.597
Głębokie cięcieProgramObniżka24 128 zł83-9.2%22 917 zł85%-18 027 zł0.600
Bez zmianWstrzymanieBez zmian20 489 zł92-10.1%25 929 zł80%-23 185 zł0.601
OgraniczenieBez zmianPodwyżka35 163 zł87-12.5%6626 zł93%-11 566 zł0.604
RozwójWstrzymanieObniżka10 128 zł104-6.9%39 139 zł66%-31 673 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka6024 zł116-5.0%43 459 zł60%-36 078 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka40 288 zł83-12.4%0 zł98%-7184 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka19 527 zł87-9.4%28 563 zł80%-22 027 zł0.620
Bez zmianWstrzymanieObniżka13 990 zł92-8.7%35 067 zł72%-27 518 zł0.641
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian24 533 zł79-12.1%21 629 zł85%-18 780 zł0.687
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka33 353 zł79-13.9%9269 zł92%-12 888 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian30 112 zł74-12.8%15 320 zł91%-13 299 zł0.706
OgraniczenieWstrzymanieObniżka18 024 zł79-10.7%30 778 zł78%-23 125 zł0.707
Głębokie cięcieBez zmianObniżka23 464 zł74-11.5%24 762 zł85%-17 751 zł0.710
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka39 122 zł74-14.6%2536 zł98%-7262 zł0.732
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian28 488 zł66-14.1%17 614 zł89%-14 480 zł0.795
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka21 970 zł66-12.8%26 878 zł84%-18 837 zł0.799
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka37 321 zł66-15.8%5070 zł97%-8572 zł0.818

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 322 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.35 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 56% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.