Baćkowice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 112 051 zł | 133 | -6.2% | 21 066 zł | 87% | -34 297 zł | 0.230 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 116 877 zł | 121 | -8.0% | 15 771 zł | 91% | -29 013 zł | 0.271 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 107 798 zł | 124 | -8.5% | 30 484 zł | 87% | -34 828 zł | 0.331 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 121 443 zł | 109 | -9.9% | 10 744 zł | 95% | -23 996 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 97 812 zł | 121 | -6.2% | 50 863 zł | 85% | -37 352 zł | 0.368 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 93 001 zł | 133 | -4.3% | 55 959 zł | 83% | -42 618 zł | 0.378 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 112 598 zł | 112 | -10.3% | 25 269 zł | 89% | -29 573 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 102 364 zł | 109 | -8.0% | 46 032 zł | 87% | -32 354 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 103 775 zł | 116 | -9.9% | 37 901 zł | 86% | -36 920 zł | 0.415 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 89 321 zł | 124 | -6.6% | 64 813 zł | 83% | -42 871 zł | 0.444 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 94 105 zł | 112 | -8.5% | 59 746 zł | 85% | -37 634 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 83 719 zł | 121 | -4.7% | 77 320 zł | 81% | -43 502 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 108 586 zł | 104 | -11.7% | 32 673 zł | 88% | -31 651 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 117 139 zł | 100 | -12.1% | 20 322 zł | 94% | -24 585 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 88 260 zł | 109 | -6.6% | 72 501 zł | 84% | -38 518 zł | 0.492 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 78 919 zł | 133 | -2.8% | 82 404 zł | 79% | -48 755 zł | 0.512 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 85 643 zł | 116 | -8.0% | 71 663 zł | 81% | -44 787 zł | 0.513 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 98 632 zł | 100 | -10.3% | 54 943 zł | 87% | -32 665 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 90 439 zł | 104 | -9.9% | 66 584 zł | 84% | -39 536 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 80 436 zł | 112 | -7.1% | 85 439 zł | 81% | -43 580 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 75 663 zł | 124 | -5.2% | 90 494 zł | 79% | -48 803 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 84 952 zł | 100 | -9.0% | 80 648 zł | 83% | -38 624 zł | 0.588 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 72 242 zł | 116 | -6.6% | 96 887 zł | 78% | -50 589 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 77 026 zł | 104 | -8.5% | 91 820 zł | 80% | -45 352 zł | 0.629 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 381 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.03 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 38% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.