Czarnocin
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 132 311 zł | 133 | -5.2% | 20 568 zł | 84% | -40 242 zł | 0.221 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 137 091 zł | 121 | -7.1% | 15 386 zł | 86% | -35 068 zł | 0.267 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 127 540 zł | 124 | -7.6% | 32 493 zł | 83% | -40 438 zł | 0.325 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 141 612 zł | 109 | -9.0% | 10 471 zł | 88% | -30 161 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 116 529 zł | 121 | -5.2% | 58 061 zł | 82% | -42 475 zł | 0.364 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 111 764 zł | 133 | -3.3% | 63 119 zł | 80% | -47 631 zł | 0.372 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 132 294 zł | 112 | -9.4% | 27 448 zł | 86% | -35 293 zł | 0.391 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 121 036 zł | 109 | -7.1% | 53 268 zł | 84% | -37 585 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 123 237 zł | 116 | -9.0% | 41 418 zł | 82% | -42 262 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 107 603 zł | 124 | -5.7% | 74 300 zł | 80% | -47 579 zł | 0.440 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 112 342 zł | 112 | -7.6% | 69 271 zł | 82% | -42 452 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 101 321 zł | 121 | -3.8% | 89 975 zł | 79% | -47 937 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 128 002 zł | 104 | -10.8% | 36 361 zł | 85% | -37 105 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 136 790 zł | 100 | -11.2% | 22 666 zł | 88% | -30 414 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 105 817 zł | 109 | -5.7% | 85 194 zł | 82% | -43 060 zł | 0.494 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 96 566 zł | 133 | -1.8% | 95 022 zł | 79% | -53 081 zł | 0.509 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 103 668 zł | 116 | -7.1% | 82 499 zł | 79% | -49 247 zł | 0.510 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 116 824 zł | 100 | -9.4% | 64 505 zł | 83% | -37 590 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 108 418 zł | 104 | -9.0% | 77 458 zł | 82% | -44 107 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 92 858 zł | 124 | -4.3% | 105 296 zł | 78% | -52 846 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 97 587 zł | 112 | -6.2% | 100 279 zł | 79% | -47 732 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 102 058 zł | 100 | -8.0% | 95 525 zł | 81% | -42 882 zł | 0.592 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 89 197 zł | 116 | -5.7% | 112 955 zł | 77% | -54 398 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 93 936 zł | 104 | -7.6% | 107 926 zł | 79% | -49 270 zł | 0.631 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 377 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.91 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 49% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.