Jędrzejów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 60 811 zł | 133 | -5.0% | 16 657 zł | 85% | -24 193 zł | 0.263 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 64 787 zł | 121 | -6.9% | 12 412 zł | 87% | -19 948 zł | 0.287 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 58 810 zł | 124 | -7.3% | 21 489 zł | 84% | -24 005 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 68 522 zł | 109 | -8.7% | 8414 zł | 91% | -15 950 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 52 993 zł | 121 | -5.0% | 33 311 zł | 82% | -25 492 zł | 0.381 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 62 768 zł | 112 | -9.2% | 17 291 zł | 86% | -19 781 zł | 0.402 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 49 028 zł | 133 | -3.0% | 37 478 zł | 80% | -29 725 zł | 0.405 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 56 719 zł | 109 | -6.9% | 29 388 zł | 85% | -21 505 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 56 511 zł | 116 | -8.7% | 25 715 zł | 83% | -25 161 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 47 383 zł | 124 | -5.4% | 42 045 zł | 80% | -29 354 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 51 331 zł | 112 | -7.3% | 37 897 zł | 82% | -25 141 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 44 279 zł | 121 | -3.5% | 49 024 zł | 78% | -29 581 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 47 997 zł | 109 | -5.4% | 45 109 zł | 81% | -25 602 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 66 485 zł | 100 | -11.0% | 13 375 zł | 91% | -15 802 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 60 476 zł | 104 | -10.5% | 21 548 zł | 86% | -20 928 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 55 039 zł | 100 | -9.2% | 33 994 zł | 85% | -21 173 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 45 300 zł | 116 | -6.9% | 45 942 zł | 78% | -30 394 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 40 321 zł | 133 | -1.6% | 53 183 zł | 76% | -33 805 zł | 0.529 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 49 255 zł | 104 | -8.7% | 41 786 zł | 81% | -26 172 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 42 881 zł | 112 | -5.9% | 53 152 zł | 78% | -29 094 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 38 940 zł | 124 | -4.0% | 57 291 zł | 76% | -33 298 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 46 581 zł | 100 | -7.8% | 49 256 zł | 81% | -25 135 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 37 017 zł | 116 | -5.4% | 60 913 zł | 76% | -34 253 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 40 965 zł | 104 | -7.3% | 56 765 zł | 78% | -30 040 zł | 0.619 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 308 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.00 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 46% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.