Imielno
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 244 713 zł | 133 | -4.3% | 22 220 zł | 79% | -71 920 zł | 0.190 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 249 765 zł | 121 | -6.2% | 16 725 zł | 80% | -66 424 zł | 0.253 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 236 589 zł | 124 | -6.7% | 47 949 zł | 79% | -71 478 zł | 0.306 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 214 123 zł | 133 | -2.4% | 106 119 zł | 77% | -77 710 zł | 0.347 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 219 159 zł | 121 | -4.3% | 100 762 zł | 79% | -72 233 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 254 552 zł | 109 | -8.1% | 11 502 zł | 81% | -61 202 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 241 612 zł | 112 | -8.6% | 42 606 zł | 80% | -66 014 zł | 0.383 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 230 190 zł | 116 | -8.1% | 65 344 zł | 79% | -73 084 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 223 930 zł | 109 | -6.2% | 95 676 zł | 79% | -67 029 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 206 876 zł | 124 | -4.8% | 130 408 zł | 77% | -77 064 zł | 0.427 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 211 883 zł | 112 | -6.7% | 125 083 zł | 78% | -71 619 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 235 226 zł | 104 | -9.9% | 59 987 zł | 79% | -67 605 zł | 0.476 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 196 476 zł | 121 | -2.9% | 163 803 zł | 76% | -76 517 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 246 372 zł | 100 | -10.4% | 37 533 zł | 81% | -60 823 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 191 452 zł | 133 | -0.9% | 169 148 zł | 74% | -81 980 zł | 0.496 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 201 236 zł | 109 | -4.8% | 158 730 zł | 78% | -71 328 zł | 0.500 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 201 003 zł | 116 | -6.2% | 146 451 zł | 76% | -78 537 zł | 0.500 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 216 627 zł | 100 | -8.6% | 120 028 zł | 79% | -66 447 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 206 022 zł | 104 | -8.1% | 141 112 zł | 78% | -73 078 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 184 858 zł | 124 | -3.3% | 191 734 zł | 73% | -81 186 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 189 853 zł | 112 | -5.3% | 186 422 zł | 75% | -75 755 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 194 585 zł | 100 | -7.2% | 181 437 zł | 77% | -70 596 zł | 0.605 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 179 376 zł | 116 | -4.8% | 206 767 zł | 72% | -82 561 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 184 383 zł | 104 | -6.7% | 201 441 zł | 75% | -77 116 zł | 0.640 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 400 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.58 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.