Busko-Zdrój
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 53 479 zł | 133 | -4.2% | 18 046 zł | 78% | -37 887 zł | 0.269 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 57 703 zł | 121 | -6.1% | 13 504 zł | 80% | -33 345 zł | 0.290 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 51 470 zł | 124 | -6.6% | 22 983 zł | 78% | -37 573 zł | 0.354 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 61 681 zł | 109 | -8.0% | 9214 zł | 82% | -29 056 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 45 666 zł | 121 | -4.2% | 35 178 zł | 76% | -38 751 zł | 0.383 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 55 674 zł | 112 | -8.4% | 18 495 zł | 80% | -33 054 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 41 454 zł | 133 | -2.2% | 39 619 zł | 73% | -43 280 zł | 0.407 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 49 633 zł | 109 | -6.1% | 30 989 zł | 78% | -34 475 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 49 050 zł | 116 | -8.0% | 27 479 zł | 76% | -38 799 zł | 0.434 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 39 811 zł | 124 | -4.7% | 44 402 zł | 73% | -42 783 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 44 004 zł | 112 | -6.6% | 39 984 zł | 76% | -38 278 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 40 733 zł | 109 | -4.7% | 47 421 zł | 75% | -38 472 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 36 775 zł | 121 | -2.7% | 51 602 zł | 71% | -42 738 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 59 632 zł | 100 | -10.2% | 14 261 zł | 82% | -28 787 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 53 262 zł | 104 | -9.8% | 22 980 zł | 79% | -34 269 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 47 951 zł | 100 | -8.4% | 35 816 zł | 78% | -34 024 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 37 614 zł | 116 | -6.1% | 48 553 zł | 71% | -43 892 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 32 570 zł | 133 | -0.8% | 56 033 zł | 67% | -47 257 zł | 0.529 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 41 815 zł | 104 | -8.0% | 44 125 zł | 75% | -39 377 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 35 384 zł | 112 | -5.1% | 55 925 zł | 71% | -42 131 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 31 200 zł | 124 | -3.2% | 60 333 zł | 67% | -46 626 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 39 323 zł | 100 | -7.0% | 51 766 zł | 75% | -37 886 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 29 168 zł | 116 | -4.7% | 64 194 zł | 65% | -47 649 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 33 360 zł | 104 | -6.6% | 59 776 zł | 70% | -43 143 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 329 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.93 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.