HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Busko-Zdrój

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy30 321 mieszkańcówdochody własne 7737 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.75% do 0.03%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-2.62% do 20.4%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka53 479 zł133-4.2%18 046 zł78%-37 887 zł0.269
●RozwójProgramPodwyżka57 703 zł121-6.1%13 504 zł80%-33 345 zł0.290
Szeroki programBez zmianPodwyżka51 470 zł124-6.6%22 983 zł78%-37 573 zł0.354
●Bez zmianProgramPodwyżka61 681 zł109-8.0%9214 zł82%-29 056 zł0.368
RozwójProgramBez zmian45 666 zł121-4.2%35 178 zł76%-38 751 zł0.383
RozwójBez zmianPodwyżka55 674 zł112-8.4%18 495 zł80%-33 054 zł0.404
●Szeroki programProgramBez zmian41 454 zł133-2.2%39 619 zł73%-43 280 zł0.407
Bez zmianProgramBez zmian49 633 zł109-6.1%30 989 zł78%-34 475 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka49 050 zł116-8.0%27 479 zł76%-38 799 zł0.434
Szeroki programBez zmianBez zmian39 811 zł124-4.7%44 402 zł73%-42 783 zł0.460
RozwójBez zmianBez zmian44 004 zł112-6.6%39 984 zł76%-38 278 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka65 855 zł96-10.0%4661 zł85%-24 502 zł0.484
Bez zmianProgramObniżka40 733 zł109-4.7%47 421 zł75%-38 472 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian53 793 zł96-8.1%26 560 zł81%-29 939 zł0.487
RozwójProgramObniżka36 775 zł121-2.7%51 602 zł71%-42 738 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka59 632 zł100-10.2%14 261 zł82%-28 787 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka53 262 zł104-9.8%22 980 zł79%-34 269 zł0.493
Bez zmianBez zmianBez zmian47 951 zł100-8.4%35 816 zł78%-34 024 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian37 614 zł116-6.1%48 553 zł71%-43 892 zł0.524
●Szeroki programProgramObniżka32 570 zł133-0.8%56 033 zł67%-47 257 zł0.529
OgraniczenieProgramObniżka44 883 zł96-6.7%43 004 zł77%-33 949 zł0.531
RozwójWstrzymanieBez zmian41 815 zł104-8.0%44 125 zł75%-39 377 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka35 384 zł112-5.1%55 925 zł71%-42 131 zł0.549
Szeroki programBez zmianObniżka31 200 zł124-3.2%60 333 zł67%-46 626 zł0.562
Bez zmianBez zmianObniżka39 323 zł100-7.0%51 766 zł75%-37 886 zł0.573
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka57 229 zł92-11.6%18 783 zł82%-29 992 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian57 860 zł83-10.2%22 422 zł84%-25 512 zł0.593
OgraniczenieBez zmianBez zmian52 088 zł87-10.4%31 413 zł81%-29 513 zł0.603
OgraniczenieBez zmianPodwyżka63 783 zł87-12.2%9842 zł85%-24 259 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian45 771 zł92-9.8%39 948 zł77%-35 112 zł0.605
Głębokie cięcieProgramObniżka48 940 zł83-8.9%39 015 zł80%-29 534 zł0.612
Szeroki programWstrzymanieObniżka29 168 zł116-4.7%64 194 zł65%-47 649 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka69 935 zł83-12.0%275 zł88%-20 060 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka33 360 zł104-6.6%59 776 zł70%-43 143 zł0.618
OgraniczenieBez zmianObniżka43 449 zł87-9.1%47 410 zł77%-33 388 zł0.635
Bez zmianWstrzymanieObniżka37 308 zł92-8.4%55 608 zł73%-38 889 zł0.654
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka61 391 zł79-13.5%14 352 zł85%-25 451 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian49 918 zł79-11.8%35 533 zł80%-30 589 zł0.694
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian56 132 zł74-12.5%27 451 zł84%-25 112 zł0.712
OgraniczenieWstrzymanieObniżka41 445 zł79-10.4%51 205 zł76%-34 379 zł0.722
Głębokie cięcieBez zmianObniżka47 484 zł74-11.1%43 561 zł80%-28 999 zł0.724
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka67 841 zł74-14.2%5680 zł88%-19 841 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian53 973 zł66-13.8%31 475 zł83%-26 175 zł0.803
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka45 489 zł66-12.5%47 296 zł79%-29 977 zł0.814
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka65 459 zł66-15.5%10 093 zł87%-21 021 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 329 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.93 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.