Kielce
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 60 538 zł | 133 | -5.6% | 22 283 zł | 82% | -43 773 zł | 0.259 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 65 611 zł | 121 | -7.5% | 16 703 zł | 84% | -38 204 zł | 0.286 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 57 546 zł | 124 | -8.0% | 28 160 zł | 81% | -44 281 zł | 0.350 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 70 420 zł | 109 | -9.3% | 11 398 zł | 86% | -32 910 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 50 007 zł | 121 | -5.6% | 41 403 zł | 77% | -46 717 zł | 0.378 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 44 949 zł | 133 | -3.7% | 46 880 zł | 75% | -52 266 zł | 0.399 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 62 591 zł | 112 | -9.8% | 22 668 zł | 83% | -38 744 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 54 799 zł | 109 | -7.5% | 36 304 zł | 81% | -41 443 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 54 147 zł | 116 | -9.3% | 33 641 zł | 79% | -46 493 zł | 0.431 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 42 438 zł | 124 | -6.1% | 52 268 zł | 75% | -52 488 zł | 0.455 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 47 467 zł | 112 | -8.0% | 46 928 zł | 77% | -46 971 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 38 484 zł | 121 | -4.2% | 60 145 zł | 74% | -52 996 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 43 265 zł | 109 | -6.1% | 55 058 zł | 76% | -47 736 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 67 372 zł | 100 | -11.6% | 17 449 zł | 85% | -33 480 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 59 204 zł | 104 | -11.2% | 28 133 zł | 83% | -40 940 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 52 232 zł | 100 | -9.8% | 41 859 zł | 80% | -41 728 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 33 439 zł | 133 | -2.2% | 65 503 zł | 69% | -58 530 zł | 0.522 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 39 332 zł | 116 | -7.5% | 57 283 zł | 74% | -54 518 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 36 301 zł | 112 | -6.6% | 65 109 zł | 73% | -53 039 zł | 0.550 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 44 373 zł | 104 | -9.3% | 51 921 zł | 76% | -48 986 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 31 284 zł | 124 | -4.7% | 70 435 zł | 69% | -58 541 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 41 054 zł | 100 | -8.4% | 60 053 zł | 75% | -47 810 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 28 395 zł | 116 | -6.1% | 75 103 zł | 65% | -60 437 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 33 424 zł | 104 | -8.0% | 69 763 zł | 72% | -54 920 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 402 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.04 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 55% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.