HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Kielce

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy180 537 mieszkańcówdochody własne 10 925 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.55% do 0.52%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-0.73% do 16.85%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka60 538 zł133-5.6%22 283 zł82%-43 773 zł0.259
●RozwójProgramPodwyżka65 611 zł121-7.5%16 703 zł84%-38 204 zł0.286
Szeroki programBez zmianPodwyżka57 546 zł124-8.0%28 160 zł81%-44 281 zł0.350
●Bez zmianProgramPodwyżka70 420 zł109-9.3%11 398 zł86%-32 910 zł0.367
RozwójProgramBez zmian50 007 zł121-5.6%41 403 zł77%-46 717 zł0.378
●Szeroki programProgramBez zmian44 949 zł133-3.7%46 880 zł75%-52 266 zł0.399
RozwójBez zmianPodwyżka62 591 zł112-9.8%22 668 zł83%-38 744 zł0.402
Bez zmianProgramBez zmian54 799 zł109-7.5%36 304 zł81%-41 443 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka54 147 zł116-9.3%33 641 zł79%-46 493 zł0.431
Szeroki programBez zmianBez zmian42 438 zł124-6.1%52 268 zł75%-52 488 zł0.455
RozwójBez zmianBez zmian47 467 zł112-8.0%46 928 zł77%-46 971 zł0.467
RozwójProgramObniżka38 484 zł121-4.2%60 145 zł74%-52 996 zł0.483
●OgraniczenieProgramPodwyżka75 592 zł96-11.3%5619 zł91%-27 144 zł0.484
Bez zmianProgramObniżka43 265 zł109-6.1%55 058 zł76%-47 736 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian59 951 zł96-9.5%30 782 zł84%-35 702 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka67 372 zł100-11.6%17 449 zł85%-33 480 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka59 204 zł104-11.2%28 133 zł83%-40 940 zł0.493
Bez zmianBez zmianBez zmian52 232 zł100-9.8%41 859 zł80%-41 728 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka33 439 zł133-2.2%65 503 zł69%-58 530 zł0.522
Szeroki programWstrzymanieBez zmian39 332 zł116-7.5%57 283 zł74%-54 518 zł0.523
OgraniczenieProgramObniżka48 403 zł96-8.2%49 553 zł79%-42 014 zł0.532
RozwójBez zmianObniżka36 301 zł112-6.6%65 109 zł73%-53 039 zł0.550
RozwójWstrzymanieBez zmian44 373 zł104-9.3%51 921 zł76%-48 986 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka31 284 zł124-4.7%70 435 zł69%-58 541 zł0.559
Bez zmianBez zmianObniżka41 054 zł100-8.4%60 053 zł75%-47 810 zł0.576
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka63 997 zł92-12.9%22 899 zł84%-35 662 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian64 971 zł83-11.6%25 624 zł86%-30 121 zł0.594
OgraniczenieBez zmianPodwyżka72 512 zł87-13.6%11 772 zł89%-27 751 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian57 352 zł87-11.8%36 374 zł83%-36 023 zł0.605
Bez zmianWstrzymanieBez zmian49 150 zł92-11.2%46 839 zł79%-43 728 zł0.609
Głębokie cięcieProgramObniżka53 407 zł83-10.3%44 569 zł83%-36 450 zł0.614
Szeroki programWstrzymanieObniżka28 395 zł116-6.1%75 103 zł65%-60 437 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka80 630 zł83-13.4%0 zł93%-21 539 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka33 424 zł104-8.0%69 763 zł72%-54 920 zł0.621
OgraniczenieBez zmianObniżka46 158 zł87-10.4%54 584 zł78%-42 125 zł0.638
Bez zmianWstrzymanieObniżka38 189 zł92-9.8%64 694 zł75%-49 677 zł0.659
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka69 153 zł79-14.9%17 203 zł87%-29 913 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian54 285 zł79-13.1%41 337 zł82%-38 005 zł0.698
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian62 339 zł74-13.8%31 454 zł86%-30 477 zł0.714
OgraniczenieWstrzymanieObniżka43 309 zł79-11.8%59 209 zł77%-43 973 zł0.728
Głębokie cięcieBez zmianObniżka51 132 zł74-12.5%49 838 zł82%-36 596 zł0.728
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka77 519 zł74-15.6%6587 zł93%-22 180 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian59 287 zł66-15.1%36 288 zł84%-32 440 zł0.805
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka48 296 zł66-13.8%54 335 zł81%-38 426 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka74 174 zł66-16.8%11 887 zł92%-24 324 zł0.820

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 402 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.04 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 55% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.